In de kinderopvang gebeuren helaas soms ongevallen met grote of kleine schade. Afhankelijk van de situatie kunnen verschillende personen of organisaties aansprakelijk worden gesteld: de onthaalouder, een medewerker, het kinderdagverblijf, de school, het IBO, het organiserend bestuur, de ouder, de eigenaar, de huurder, ...

Sommige schadegevallen zijn zo speciaal dat de wet er een straf aan verbindt. In dat geval is de persoon die de schade veroorzaakt persoonlijk strafrechtelijk aansprakelijk. Tegen strafrechtelijke aansprakelijkheid kan men zich niet verzekeren.

In de meeste andere gevallen is er geen strafrechtelijke aansprakelijkheid, maar moet de schade die door een fout is veroorzaakt wel vergoed worden. Je bent niet alleen aansprakelijk voor de schade die je zelf hebt aangericht. Ook voor de daden van iemand anders of voor zaken waarbij je geen persoonlijke fout hebt begaan, kan je aansprakelijk worden gesteld. 
Dit wordt doorgaans burgerlijke aansprakelijkheid genoemd. Burgerlijke aansprakelijkheid wordt geregeld door de artikels 1382 tot 1386 van het Burgerlijk Wetboek.Tegen burgerlijke aansprakelijkheid kan men zich wel verzekeren.

Vooraleer je aansprakelijk bent en de schade moet vergoeden, moet het slachtoffer aantonen dat:

• je een fout hebt begaan of nalatig of onvoorzichtig bent geweest;
• je schade hebt aangericht; 
• er een oorzakelijk verband bestaat tussen die fout en de schade. 

In het algemeen bega je een fout als je niet handelt zoals een goede huisvader in dezelfde omstandigheden zou handelen. Een fout kan heel licht zijn. Je kan ook foutief handelen door iets niet te doen of door onvoorzichtig te handelen of nalatig te zijn. In principe wordt er geen rekening mee gehouden of je al dan niet opzettelijk handelde. 

Is de schade te wijten aan toeval of overmacht, dan ben je niet aansprakelijk. Bij een schadegeval wordt je doen en laten beoordeeld in zijn concrete context. Daarom moet elke situatie afzonderlijk worden beoordeeld.

Voorbeelden:

• Je begaat een onvoorzichtigheid als er een kind van een tafel valt, terwijl je aan de andere kant van de kamer aan het telefoneren bent. 
• Een kind verwondt zich met een mes dat onbeheerd werd achtergelaten. 

Je kan ook aansprakelijk zijn wanneer je niet de gepaste verzorging toedient, niet de nodige hulp inroept bij een ziek of gewond kind. Je bent ook wettelijk verplicht een kind in nood te helpen, bijvoorbeeld wanneer je vermoedt dat het mishandeld wordt.

Ook organisaties kunnen foutieve daden stellen. Het is bijvoorbeeld onrechtmatig dat een organisatie opvang weigert op grond van huidskleur of ras.

Als je kinderen opvangt, ben je aansprakelijk voor de daden van de kinderen die onder jouw toezicht staan, ook al bega je geen persoonlijke fout. 

Het slachtoffer moet aantonen:

• dat het kind onder jouw toezicht stond;
• dat het kind een daad stelde met een onrechtmatig karakter;
• dat de benadeelde schade lijdt.    

Om te beoordelen of de daad van het kind onrechtmatig is, wordt nagegaan hoe een normaal voorzichtig en redelijk kind in dezelfde omstandigheden zou handelen. Wanneer een kind naar een ander kind wijst en daarbij zijn vinger in het oog van dat andere kind steekt, dan heeft het de algemene zorgvuldigheidsnorm geschonden. Een normaal voorzichtig en redelijk mens wijst niet van een zo nabije afstand naar een ander. Wanneer een kind echter zijn evenwicht verliest en in zijn val een ander kind omverwerpt, dan heeft het kind geen algemene zorgvuldigheidsnorm geschonden. Als bij een spel twee kleuters tegen elkaar botsen, waardoor de bril van een van de kinderen beschadigd wordt, is het bewijs van een objectief onrechtmatige daad niet geleverd.

De wet veronderstelt dat de begeleider heeft gefaald in zijn of haar toezicht. Dit heet ‘vermoede aansprakelijkheid’.
Je kan je van je aansprakelijkheid ontdoen wanneer je kan bewijzen dat je alles deed wat normaal en redelijk kon worden verwacht, zodat de daad van het kind onmogelijk te verhinderen was. In de beoordeling wordt rekening gehouden met de specifieke omstandigheden, zoals de leeftijd van het kind, zijn karakter, enz.
Het volstaat niet aan te tonen dat je in de praktische onmogelijkheid was om toezicht te houden. 
Een kind verwondt zich bijvoorbeeld ernstig aan de hand. Je loopt ermee naar de dokter die naast de deur woont. Tijdens je afwezigheid heeft een kind met een schaar een ander kind verwond. Het feit dat je dringend naar de dokter liep, ontslaat je niet van je verplichting tegenover de andere kinderen. 

Het slachtoffer kan bijkomend ook de ouders of het kind persoonlijk aanspreken. De rechter kan de aandelen in de aansprakelijkheid verdelen en ieders bijdrage in de schadevergoeding bepalen.

Als je als begeleider in dienst van een werkgever of aansteller werkt, zal het slachtoffer je werkgever of aansteller aanspreken.

Kinderen vormen door hun spontaniteit en onervarenheid een bijzonder risico om fouten te begaan, maar hebben gewoonlijk niet de financiële mogelijkheden om in te staan voor hun daden. 

Om de ouders te kunnen aanspreken, moet het slachtoffer aantonen dat:

• het kind een daad stelde met een onrechtmatig karakter;
• de benadeelde schade lijdt.   

Om te beoordelen of de daad van het kind onrechtmatig is, wordt nagegaan hoe een normaal voorzichtig en redelijk kind in dezelfde omstandigheden zou handelen. 

De wet veronderstelt dat de ouders een fout begaan hebben in de opvoeding van hun kind of in het toezicht op hun kind. Dit heet ‘vermoede aansprakelijkheid’.
De ouders kunnen zich van hun aansprakelijkheid ontdoen door een dubbel tegenbewijs te leveren:

• dat zij het kind voldoende bewaakt hebben of dat zij de bewaking hebben toevertrouwd aan iemand in wie zij terecht vertrouwen mochten hebben;
• én dat zij het kind een goede opvoeding gegeven hebben.    

Soms zijn de ouders dus aansprakelijk, ook al staat het kind op het ogenblik dat de schade werd veroorzaakt, onder toezicht van een derde. De rechter zal soms de aansprakelijkheid verdelen. 

Voorbeeld
Een spel waarbij leerlingen in een klaslokaal elkaar herhaaldelijk natspoten, was ontaard in baldadigheden waarbij een van de leerlingen zijn klasgenoot een vuistslag op het kaaksbeen gaf. De rechtbank oordeelde dat de leraar en de ouders elk voor de helft aansprakelijk waren: de leraar wegens een gebrek aan toezicht en de ouders wegens een gebrek in de opvoeding. 

Als je medewerkers tewerkstelt of aanstelt die bij de uitoefening van hun beroep schade aan derden berokkenen, kan het slachtoffer jou als aansteller of werkgever aanspreken, ook al beging je zelf geen fout. De schade moet plaatshebben tijdens de werkuren en moet verband houden met het werk.

Bega je als begeleider een fout in de uitoefening van je beroep en word je door iemand anders aangesteld, dan kan het slachtoffer je aansteller of werkgever aanspreken om een schadevergoeding te verkrijgen. 

Voorbeeld
Een begeleider in de buitenschoolse opvang laat op een verwijtbare manier na medische hulp in te roepen na een ongeval met een kind. De instantie die de buitenschoolse opvang organiseert, zal aansprakelijk zijn voor de schade.

Het slachtoffer moet aantonen dat:

• het gaat om een aangestelde in de uitoefening van zijn of haar taak;
• de aangestelde foutief heeft gehandeld;
• de benadeelde schade geleden heeft.    

Er bestaat geen eenvoudig antwoord op de vraag wie als aangestelde moet worden beschouwd. In ieder geval is het bestaan van een arbeidsovereenkomst niet beslissend. Ook als je niet verbonden bent door een arbeidsovereenkomst, kan je eventueel als aangestelde worden beschouwd.

De werkgever of aansteller kan alleen een tegenbewijs leveren in geval van overmacht. 

De werkgever of aansteller kan van de werknemer of aangestelde de betaalde vergoeding terugvorderen als de schade is ontstaan door bedrog, zware schuld of gewoonlijk voorkomende lichte fout van zijn werknemer.

Als je een gebrekkig voorwerp onder je bewaring hebt zoals kapotte meubels of kapot speelgoed, waardoor een ander schade ondervindt, ben je aansprakelijk, zelfs al heb je geen fout begaan. 

Het slachtoffer moet aantonen dat:

• de zaak onder jouw bewaring stond;
• de zaak een gebrek vertoonde;
• hij of zij schade leed;
• er een oorzakelijk verband bestond tussen het gebrek van de zaak en de schade.   

De bewaarder van een zaak is niet noodzakelijk de eigenaar. Als bewaarder heb je het recht om de zaak voor eigen rekening te gebruiken en heb je toezicht op de zaak. Als je een zaak huurt, ben je als huurder meestal de bewaarder. 
De bewaarder is ook aansprakelijk als het gebrek te wijten zou zijn aan een derde of als hij onmogelijk kon weten dat de zaak gebrekkig was. 

Voorbeeld
In een kinderdagverblijf wordt een kapot speeltuig gebruikt. Een kind raakt daardoor gewond. Het gebrekkige speeltuig stond onder bewaring van het kinderdagverblijf, zodat dit aansprakelijk is als bewaarder van de gebrekkige zaak. 

De bewaarder kan zich alleen maar van zijn aansprakelijkheid ontdoen als de schade (en niet het gebrek) te wijten is aan toeval of aan de daad van een derde. 

De eigenaar van een gebouw wordt geacht aansprakelijk te zijn voor de schade door instorting, wanneer de instorting te wijten is aan een verzuim van onderhoud of een gebrek in de bouw. Het begrip instorting moet ruim geïnterpreteerd worden. Ook bijvoorbeeld een vallende dakpan valt onder het begrip instorting.

Als huurder is het belangrijk dat je de gebreken van een gehuurd pand tijdig en bij voorkeur schriftelijk aan de verhuurder meldt.

Voorbeeld
Een buitenschoolse opvang huurt een pand. Een kind zakt door een vloerplank, als gevolg van slecht onderhoud, en breekt hierbij een been. In principe is de verhuurder aansprakelijk. 

Als eigenaar kan je je van je aansprakelijkheid ontdoen als je kan aantonen dat de schade is ontstaan door een vreemde oorzaak of door een fout van het slachtoffer. 

Huisdieren kunnen een risico vormen voor de opgevangen kinderen, zowel op het vlak van de veiligheid als op het vlak van de gezondheid. In de leidraad voor de zelfstandige sector wijst Kind en Gezin erop dat huisdieren buiten het bereik van de kinderen moeten worden gehouden, tenzij er voorzien is in een aangepaste begeleiding én in een strikt toezicht.

De eigenaar van een dier of de persoon die het dier onder toezicht heeft, is aansprakelijk voor de schade die het dier aanricht.

Voorbeelden

• Als een hond van een bezoekende ouder een kind of een personeelslid bijt, is de bezitter van de hond aansprakelijk voor de schade. Als echter een personeelslid een hond meebrengt naar het werk en de werkgever dit toelaat, kan ook de werkgever aansprakelijk gesteld worden. 
• Als een kind bij een bezoek aan een kinderboerderij gebeten wordt door een dier, dan is de beheerder van de kinderboerderij aansprakelijk.

De toezichthouder kan zich van zijn aansprakelijkheid ontdoen door aan te tonen dat de schade niet door het dier is ontstaan, maar door de fout van een derde, van het slachtoffer of door een vreemde oorzaak.

Enkel wanneer je een attest van toezicht aanvraagt, ben je van Kind en Gezin verplicht om de organisatie en medewerkers te verzekeren tegen burgelijke aansprakelijkheid. Ook als je geen attest van toezicht neemt, raden we deze verzekering ten sterkste aan.
Vanuit de sociale zekerheid is ook een arbeidsongevallenverzekering verplicht.
Daarnaast zijn er een aantal verzekeringen die je kan overwegen.

Burgerlijke aansprakelijkheid

De verzekeringsmaatschappij zal de financiële schade vergoeden wanneer een slachtoffer schade lijdt door een fout, een nalatigheid of onvoorzichtigheid. (Bijvoorbeeld wanneer een kind zich bezeert aan een mes dat je onbeheerd hebt achtergelaten of een kind is gekwetst door een val van een tafel omdat een personeelslid even wegging).

Een verzekering burgerlijke aansprakelijkheid moet zowel voor de opvangvoorziening en haar verantwoordelijken als voor het personeel afgesloten worden. Als je medewerkers tewerkstelt of aanstelt die bij de uitoefening van hun beroep schade aan derden berokkenen, dan kan het slachtoffer jou als aansteller of werkgever aanspreken, ook al beging je zelf geen fout. Ook al had je geen arbeidsovereenkomst met deze persoon, kan je eventueel als aansprakelijk worden beschouwd.
Het moet een burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering onderneming zijn en niet een burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering gezin, beter bekend als familiale.

Arbeidsongevallen

Wanneer je personeel tewerkstelt, ben je wettelijk verplicht om een arbeidsongevallenverzekering te nemen, waardoor je personeel bij tijdelijke of definitieve arbeidsongeschiktheid na een arbeidsongeval de wettelijke vergoedingen geniet.

Burgerlijke aansprakelijkheid van de opgevangen kinderen

Wanneer een kind schade berokkent door een onrechtmatige daad, kan het slachtoffer het kind en/of zijn ouders aanspreken. (Bijvoorbeeld: een kind wijst naar een ander kind en steekt daarbij zijn vinger in het oog van dat ander kind). Een burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering voor de opgevangen kinderen kan de eventuele schade te dekken. 

Verzekering lichamelijke ongevallen kinderen 

Soms doet zich een ongeval voor ondanks een goed toezicht en een veilige omgeving en kan niemand aansprakelijk gesteld worden.  Een kind loopt bijvoorbeeld door de kamer en struikelt over zijn eigen voetjes. Hier komt de aansprakelijkheid van de opvang niet ter sprake en zal er geen uitkering zijn op basis van de aansprakelijkheidsverzekering. In dit geval kan de ongevallenverzekering tussenkomen.

Brand

Een brandverzekering is niet verplicht, maar wel aan te raden.