Pijn aan de tepel

Sommige dermatologische aandoeningen kunnen pijnlijke tepels veroorzaken.

• Eczeem aan de tepel veroorzaakt een schrale, droge en vaak rode huiduitslag, zoals deze ook op andere plaatsen op het lichaam kan voorkomen.

• Een contactallergie kan ontstaan na het gebruik van bepaalde tepelcrèmes of zalven en veroorzaakt eveneens een rode pijnlijke huiduitslag.

• Psoriasis herken je aan zalmkleurige plekken met zilverkleurige schilfers.  Dit is op zich geen probleem voor borstvoeding, maar de tepels kunnen wel erg gevoelig zijn. 

• Raadpleeg steeds een arts als je last hebt van een huidaandoening aan de tepel of tepelhof. Het is niet nodig om je borstvoeding te onderbreken, maar je hebt er wel baat bij om zo spoedig mogelijk behandeld te worden, zodat je opnieuw pijnvrij kan voeden.

Wanneer een moeder last heeft van tepelpijn, maar de tepel niet vervormd is na een voeding, kan dit wijzen op een infectie. De pijnscheuten kunnen daarbij uitstralen naar de borst en de borstkas. 

• Mogelijk is de tepel paars of rood gekleurd, schilferig, met etterige afscheiding of blaasjes.

• In vele gevallen was er bij de moeder al eerder een infectie of gebruikte ze antibiotica.

Infecties vragen om doorverwijzing voor een specifieke diagnose en behandeling.

Meest voorkomend is een schimmelinfectie (bv. candida albicans). Andere zijn:

• bacteriële infectie (bv. staphylococcus aureus)

• virale infectie (bv. herpes simplex)

• parasitaire infectie (eerder zeldzaam)

Herpesinfectie

Bij een herpesinfectie op de borst mag de baby tijdelijk niet aan de aangedane borst drinken en zal de melk uit deze borst tijdelijk afgekolfd en weggegooid worden. Pas als al de letsels volledig opgedroogd zijn kan de baby terug aan deze borst aangelegd worden. Intussen kan de baby wel gewoon verder drinken aan de andere borst.

Een melkblaar is een klein blaasje op de tepel dat bedekt is met een dun laagje huid en gevuld kan zijn met wat melk. Meestal is er een wit of geel puntje zichtbaar en is de uitgang van het melkkanaal afgesloten. Dit kan heel pijnlijk zijn.

Behandeling

• Een melkblaar kan enkele dagen tot weken aanwezig zijn en kan vanzelf verdwijnen door het vernieuwen van de huid (vervellen).

• Als de melkblaar niet spontaan verdwijnt, vraag dan raad aan je regioverpleegkundige, lactatiekundige, arts of vroedvrouw.

Spruw of Candida albicans is een gistinfectie. Alle informatie voor een baby met spruw, vind je bij Gezondheid en vaccineren > Ziek? > Schimmel-en gistinfecties.

Mogelijke symptomen bij een borstvoedende mama

• Rode tepels

• pijnlijke tepels

• branderig gevoel aan de tepels

• beschadigingen of kloven aan de tepel

• witte stippen in de huidplooien van de tepel, die niet kunnen weggewreven worden

• ernstige jeuk ter hoogte van de tepels

• de huid van de tepel en tepelhof wordt glad en is gespannen, soms wordt ze glanzend of schilferig

• stekende pijn in de borst, vooral tijdens en na het voeden. Deze pijn kan uitstralen naar schouders en rug. Dan zit spruw in de melkkanaaltjes. Dit is vaak het gevolg van een eerdere lokale Candida-infectie aan de tepel of kan volgen op een borstontsteking. Vaak is de melkproductie tijdens een schimmelinfectie in de borst lager. Toch is ook dit geen reden om te stoppen met de borstvoeding.

• soms zijn er geen uiterlijke of voelbare  tekenen

Oorzaken

• verminderde weerstand of stress

• zwangere vrouwen zijn vatbaarder voor schimmelinfecties

• verstoorde of onevenwichtige suikerspiegel zoals bij diabetes of en onevenwichtige voeding, rijk aan enkelvoudige suikers.

• medicatie:

  • hormoonpreparaten waaronder de anticonceptiepil of steroïden (gebruikt bij astma) 

  • na het gebruik van antibiotica is het evenwicht in de darmen verstoord en krijgen schimmels de kans om overmatig te groeien.

• onvoldoende hygiëne: zoogkompressen die niet vaak genoeg vervangen worden. Een vochtige, warme omgeving is de ideale plaats voor gisten om te ontwikkelen.

Besmetting

• Een baby kan tijdens de geboorte besmet raken in het geboortekanaal, als de moeder  een vaginale infectie heeft.

• Besmetting is ook mogelijk via de tepels bij borstvoeding. In dat geval zie je vaak dat kind en moeder elkaar telkens weer besmetten. Het is daarbij goed mogelijk dat ze niet tegelijkertijd symptomen vertonen.

• Slechte handhygiëne: een baby kan ook spruw krijgen via de handen van verzorgers.

• Een moeder kan zichzelf besmetten (bv. door onvoldoende handhygiëne bij een vaginale schimmelinfectie).

• Partners kunnen een schimmelinfectie op elkaar overdragen tijdens seksueel contact.

Behandeling

• Bij vermoeden van spruw is het noodzakelijk een arts te consulteren voor verder behandeling en opvolging. Eens de behandeling loopt, ziet men meestal snel verbetering.

• In geval van borstvoeding worden zowel moeder als kind behandeld ook al zijn er maar bij één van hen tekenen.  Dit is noodzakelijk omdat ze anders elkaar blijven besmetten. Zoals eerder vermeld is spruw geen reden om te stoppen met borstvoeding.

• Aangezien een schimmelinfectie ook via seksueel contact kan worden doorgegeven, is het mogelijk dat je partner ook behandeld moet worden.

• De arts zal een schimmeldodend lokaal middel voorschrijven dat wordt aangebracht in het mondje en op de tepel.

• Bij spruw in de borsten is lokale behandeling onvoldoende en is een oraal in te nemen anti-schimmel geneesmiddel nodig.

• Om de terugkeer van de infectie te voorkomen moet de behandeling minstens doorgaan tot 14 dagen na het verdwijnen van de symptomen.

Antibiotica nemen ter behandeling van een schimmelinfectie heeft geen zin.

Aanleggen

Het aanleggen bij spruw kan erg pijnlijk zijn. Volgende tips kunnen je helpen bij het aanleggen:

• Leg de baby eventueel vaker aan en korter.

• Voed de baby eerst aan de minst pijnlijke kant.

• Verbreek eerst zachtjes de zuigkracht om de baby van de borst te halen.

• Spoel na elke borstvoeding je tepels af met water en laat ze aan de lucht drogen.

Afkolven

In de periode dat moeder en kind behandeld worden, kan vers afgekolfde moedermelk zonder risico aan de baby gegeven worden.

• De moedermelk die tijdens een periode van een candida-infectie wordt afgekolfd, wordt best niet bewaard of ingevroren.  Invriezen doodt de schimmel niet. In theorie bestaat er een risico dat de baby terug besmet wordt als hij na de behandeling deze moedermelk drinkt.

• Wetenschappelijke studies wijzen op de mogelijkheid om moedermelk te verhitten (tot net onder het kookpunt) om nadien in te vriezen. De schimmel wordt dan vernietigd, maar ook een aantal levende beschermende stoffen gaan hierdoor verloren.

• Reinig en steriliseer dagelijks het afkolfapparaat.

Preventie

De candida albicans is een sterke gist die in verschillende omgevingen kan overleven. Daarom is het belangrijk om op de hygiëne te letten en zo veel mogelijk besmettingsbronnen schoon te maken of te vermijden.

• Was vaak de handen: voor en na het voeden, na het verzorgen en verluieren van de baby,...

• Laat je tepels goed aan de lucht drogen na de voeding. Vermijd bij een schimmelinfectie het inmasseren van een druppel moedermelk op de tepel.

• Gebruik zo weinig mogelijk zeep of gebruik alleen zure zeep (zeep met een Ph zuurtegraad lager dan 7).

• Vervang zoogkompressen minstens na elke voeding. Katoenen zoogkompressen moeten na gebruik gedurende 5 minuten uitgekookt worden.

• Was je beha liefst op 60 °C en doe dagelijks een proper gewassen beha aan.

• Steriliseer dagelijks fopspenen, borstschelpen, tepelhoedjes en hulpmateriaal van het afkolfapparaat.

• Reinig het speelgoed dat in aanraking komt met het mondje van de baby grondig en met heet water (bv. in de vaatwas op 60°). 

Tepelkloven zijn pijnlijke wondjes aan de tepel.

Mogelijke oorzaken 

• irritatie

• de tepels werden niet goed droog gehouden

• de baby werd niet op de juiste manier aangelegd of zuigt niet op de juiste manier

Verzorging

Voor de voeding:

• Koude verdooft de tepel wat (koud kompres of gelpack).

• Borstvoeding in een ontspannen houding (steun in de rug, voetbankje,…) kan verlichting brengen.

Tijdens de voeding:

• Een andere houding belast de pijnlijke kant soms wat minder.

• Als de baby eerst aan de minst pijnlijke kant zuigt, zal hij minder krachtig zuigen aan de pijnlijkste tepel.

• Een baby die vaker drinkt, zal minder honger hebben en rustiger zuigen.

Na de voeding:

• Een beetje moedermelk op de tepel aan de lucht laten drogen, bevordert de genezing.

• Licht, lucht en warmte hebben een goede invloed.

• Zelfs met bloedende kloofjes kan je nog borstvoeding geven.

• Een tepelhoedje is slechts een tijdelijk hulpmiddel. De borstvoeding kan hierdoor zelfs mislukken. 

• Om pijnstillers te gebruiken, overleg je met je arts.

Tepelkloven voorkomen

• De juiste uitgangspositie van de baby is met zijn neusje tegenover jouw tepel.

• De baby heeft tijdens het zuigen ook een groot deel van de tepelhof in zijn mond.

• Laat de baby zelf actief zoeken en happen in plaats van zelf je tepel in zijn mondje te steken.

• Verbreek eerst het vacuüm met je vinger alvorens de baby van de borst te halen.

• Enkele druppels moedermelk die op je tepel drogen na het voeden, bevorderen telkens het herstel van de tepel.

• Hou de huid droog. Zoogkompressen vangen lekken op, maar moeten regelmatig vervangen worden. Een katoenen beha is de beste keuze.

• Borsten die gespannen staan door stuwing, bemoeilijken het voor je baby om juist te drinken. Wanneer dit het geval is, masseer dan de tepelhof en druk hem leeg voor je de baby aanlegt. 

• Een goede hygiëne is noodzakelijk. Zeep of andere reinigingsproducten drogen de tepels uit, daarom is water voldoende.

De oorzaak van dit syndroom is nog niet bekend. Wereldwijd wordt aangenomen dat het veroorzaakt wordt door het verkrampen van bloedvaten. Deze spasmen worden vaak uitgelokt door koude en het syndroom wordt dan ook vaak vergeleken met het fenomeen van wintervingers en wintertenen.

Risicoverhogende factoren

• snelle fysische afkoeling

• gebruik van cafeïne (koffie, thee, cola, ijsthee)

• roken (ook passief roken)

Symptomen

• ernstige verbleking van de tepel, gepaard met een scherpe pijn

• soms een scherpe pijn in de tepel bij het buitengaan als het erg koud is of bij het openen van de koelkast

• soms een witte, rode tot blauwe verkleuring van de tepel

Tips bij pijnlijke spasmen

• Afkoeling veroorzaakt spasmen en kan dus best vermeden worden. Zo kan je bv. na het voeden onmiddellijk een doekje tegen de tepel houden en hem droog deppen, warme kleren aandoen of een dekentje over de schouders leggen tijdens het voeden.

• Verminderen of stoppen met roken en het vermijden van passief roken heeft een positieve invloed. 

• Cafeïne is een risicoverhogende factor en kan je dus ook best vermijden. 

• In ernstige gevallen kan een arts een geneesmiddel voorschrijven.