Op het menu

Een baby weigert niet langer de smaken ‘bitter’ en ‘zuur’. Hij kan met het gezin mee-eten, maar zijn voeding moet evenwichtig en gevarieerd blijven. Hij mag nog meer soorten fruit en groenten en gebakken vlees krijgen.

Hij kan ook veel beter kauwen, dus het extra fijnmaken is niet meer nodig.

Wees voorzichtig met volkorenproducten. Geef een baby nog niet te veel voedingsvezels.

Vocht is onmisbaar voor het lichaam. Dit geldt ook voor kinderen. Een baby drinkt nu minstens 1/2 liter melkvoeding. Wil hij gewoon nog iets anders drinken, dan kan dit gerust. Overdrijf echter niet met drank tussenin, want dit remt de eetlust.

Bij extra vocht, kies voor:

• mineraalarm, niet-bruisend water

• lichte kruidenthee (linde, kamille, venkel, enz.) zonder suiker of honing

• vers, ongezoet fruitsap, groentesap

Beperk het gebruik van frisdrank. Suiker is immers slecht voor de tanden en remt de eetlust af. Daarnaast levert frisdrank te veel energie en geen noodzakelijke voedingsstoffen.

Koffie, sterke thee en alcohol zijn niet geschikt voor kinderen. Water is de beste dorstlesser.

Let op met appelsap: te veel kan diarree veroorzaken.

Opgelet!

• Een goede verhouding tussen drinken en vaste voeding is erg belangrijk.

• Bij koorts, diarree of zeer warm weer, heeft het kind extra vocht nodig.

Leidingwater

Leidingwater is bruikbaar mits enkele voorwaarden.

• Water moet zo weinig mogelijk nitraat en natrium (= zout) bevatten. Nitraat op zich is niet schadelijk. Wel kan nitraat omzetten in nitriet. Een teveel aan nitriet leidt tot onvoldoende zuurstoftransport in het bloed. Voor baby's tot 4 maanden is de norm maximaal 10 mg nitraat per liter water. Voor oudere baby's is maximaal 25 mg nitraat per liter water veilig. In bepaalde streken kan dit nitraatgehalte overschreden worden. Meer informatie is verkrijgbaar bij je watermaatschappij. Respecteer sowieso de ontluchtingstijd: laat het water even stromen alvorens het op te vangen.

• Gebruik alleen koud water rechtstreeks uit de kraan, want lauw of warm water afkomstig uit geisers of boilers kan metalen bevatten.

• Onderhoud de kraan en de onmiddellijke omgeving ervan zeer goed.

• Het water hoeft niet gekookt te worden.

Het water mag niet uit loden leidingen komen.

Gebruik geen ontsmettingsmiddelen.

De Hoge Gezondheidsraad raadt het gebruik van waterfilters, ook tafelmodellen, af.

Meer informatie:

• Vlaanderen: Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening en Vlaamse Milieumaatschappij

• Brussel: Hydrobru en Brussels Instituut voor milieubeheer

• loden leidingen: herkennen en aanpak

Opgelet!

• Het bewaren en heropwarmen van restjes houdt risico’s op infecties in. De voeding verliest vitamines.

• Bewaar restjes zeker niet langer dan 1 dag in de koelkast. 

• Raak restjes niet aan met de handen, laat ze snel afkoelen en bewaar ze afgedekt in de koelkast.

• Warm restjes snel op, verhit ze door en door (meer dan 70 °C tot in de kern). Roer ze regelmatig om.

Vermijd dat de baby de hele dag door eet en drinkt, want: 

• Hoe meer eetmomenten, hoe groter de kans op tandbederf.

• Leeft een kind op tussendoortjes, dan raakt zijn voedingsevenwicht uit balans.

• Eet een baby energierijke tussendoortjes, dan heeft het geen honger meer bij de volgende hoofdmaaltijd waardoor er geen aanbreng is van noodzakelijke voedingsstoffen.

• Een baby kan elke gemoedstoestand beginnen te koppelen aan een bepaalde smaak, bv. troosten met zoet, tv-kijken met chips, ...

Kies voor gezonde snacks: fruit, yoghurt, stukjes rauwe groenten, een sneetje brood, een rijstwafel, ontbijtgranen, een kinderkoekje, ...

Kinderen krijgen bij voorkeur een aangepaste melkvoeding tot de leeftijd van 3 jaar. Op deze leeftijd is dat opvolgvoeding en mogelijk groeimelk. Het is immers vrijwel onmogelijk om met uitsluitend gewone koemelk binnen de Europese en Belgische voedingsaanbevelingen voor baby's en peuters betreffende eiwit-, ijzer- en vitamine D-inname te blijven.

Als ouders er toch voor kiezen om op de leeftijd van 12 à 18 maanden over te schakelen naar koemelk, moet het kind vitamine D-suppletie krijgen tot de leeftijd van 2 jaar. Bovendien is een evenwichtige vaste voeding met aandacht voor beperkte eiwitinname noodzakelijk.

Respecteer de aanbevolen hoeveelheid van 0,5l melkvoeding per dag, zo krijgt de baby niet te veel eiwitten binnen.

Groeimelk

Tussen 12 en 18 maanden wordt overgeschakeld op groeimelk. Groeimelk is verrijkt met mineralen, vitaminen en essentiële vetzuren t.o.v. koemelk.

Geef bij voorkeur groeimelk die niet gezoet is en geen toegevoegde smaak bevat. Bij groeimelk met toegevoegde smaak kan een kindje namelijk de originele melksmaak verleren.

Sojamelk

De samenstelling van gewone sojadranken is niet aangepast aan de behoeften van baby’s jonger dan 3 jaar. Er bestaan wel melkvoedingen op basis van soja-eiwitten die geschikt zijn voor baby’s.

Volkorenproducten leveren veel voedingsvezels en zijn zwaar verteerbaar. Bij kinderen kunnen ze krampen en winderigheid veroorzaken. Wacht met volkorenbrood totdat het kindje voldoende tandjes heeft om het te kauwen.

• Start met lichtbruin brood en geef geleidelijk aan brood met meer vezels.

• Vanaf 18 maanden mag de voeding van het kindje aangevuld worden met volle bruine rijst, volkorendeegwaren en -brood.

• Lust een baby geen volkorenbrood, dan is bruin brood een goed alternatief.

• De hele boterham opeten, met korstjes erbij, is een leerproces. Laat het kind kennismaken met de smaak van brood door het een korstje te geven. Later wil de baby misschien geen korstjes meer hebben. Op zich is dit geen probleem, maar bied ze in elk geval aan.

Geef niet te veel voedingsvezels, want hierdoor worden bepaalde mineralen (ijzer) minder goed opgenomen.

Opgelet!

• Bij een vezelrijke voeding is het belangrijk voldoende te drinken.

Ontbijtgranen

Vanaf de leeftijd van 12 maanden kan een baby ook cornflakes, gepofte rijstkorrels en muesli eten. Maak ze wel fijn. Door het lange weken kunnen grote graanvlokken immers kleverig worden en wordt het moeilijker om ze door te slikken.

Kies niet-gesuikerde ontbijtgranen.

• Vanaf nu mag het kind een aantal fruitsoorten eten met pitten of die moeilijker verteren zoals druiven, kersen, bessen en ananas.

• Je kan ook eens fijngesneden of geraspte rauwe groenten uitproberen zoals sla, tomaat, wortel … op voorwaarde dat de baby al flink kan kauwen. Snij de rauwkost ook heel fijn, omdat de baby zich niet zou verslikken.

Voedingsvezels zijn plantaardige stoffen die zich in de celwand van planten bevinden en in onze darmen niet verteerd worden. Ze zijn belangrijk voor een goede werking van maag en darmen.

Zodra fruit en groenten met eventueel granen worden gegeven, krijgt een baby meer voedingsvezels. Geef tot de leeftijd van 2 jaar niet te veel voedingsvezels, aangezien zij ook risico’s kunnen inhouden voor jonge kinderen. In babyvoeding zijn het vooral granen, (licht)bruin brood, fruit, groenten, aardappelen en peulvruchten die voedingsvezels aanbrengen.

• Voedingsvezels in fruit en groenten vertragen de lediging van maag en darm.

• Voedingsvezels in brood en graanproducten nemen water op uit de dikke darm. Hierdoor krijgt de ontlasting een groter volume, wordt zij zachter en verkort de doorgangstijd.

Opgelet!

• Een voeding die rijk is aan voedingsvezels is ook een voeding die weinig energie bevat, terwijl baby’s net veel energie nodig hebben. Bijgevolg kan een te vezelrijke voeding aanleiding geven tot een vertraagde groei en ontwikkeling.

• Voedingsvezels kunnen de opname van bepaalde mineralen in het lichaam verminderen (calcium, ijzer, zink, koper, fosfor en magnesium, ...). Voedingsvezels worden geleidelijk ingeschakeld. Een snelle inschakeling kan immers leiden tot buikklachten. 

• Voldoende vezels geven alleen een optimaal resultaat als er ook voldoende bij gedronken wordt.

Voortaan mag vlees gebakken of geroosterd worden. Laat het niet zwart, hard of taai worden. Wissel vooral veel af. Let er op dat het vlees volledig gaar is, snij het eventueel fijn en draai het door de roerzeef met de groenten en de aardappelen.

Alle verse zeevis, zoals kabeljauw, rog, schelvis, tong, staartvis, tonijn, pladijs en zalm, is geschikt voor baby’s. Koop liefst gefileerde vis en pas op voor graten. Maak de vis gaar door hem bv. te stomen samen met de aardappelen en groenten.

Maatjesharing, ansjovis, gerookte vis, schaal- en schelpdieren zijn niet geschikt voor je jonge baby. 

Gezonde en schadelijke stoffen in vis

• Vis is een goede bron van volwaardige eiwitten, essentiële vetzuren, ijzer en vitamine A en D. Meestal bevat vis minder vet en is makkelijker verteerbaar dan vlees.

• Vet van vis heeft een andere samenstelling dan het vet van vlees, met een gunstige invloed op de cholesterol in het bloed.

• Vette vis bevat heel wat goede, onverzadigde vetzuren. Voor baby’s zijn de essentiële vetzuren in vis (omega 3) o.a. belangrijk voor de groei van de hersenen en de ontwikkeling van de ogen.

De Hoge Gezondheidsraad beveelt aan om 1 tot 2 x per week vis te eten. Wanneer er vis op het menu staat, is 20 g vis genoeg voor de baby. Breng zo veel mogelijk variatie in de voeding, om het risico van vreemde stoffen nog meer te verkleinen.

Opgelet!

Geef een baby nooit rauwe vis, maar verhit de vis voldoende, dan worden alle bacteriën gedood.

Geef vis onmiddellijk na de bereiding. Bij bewaring kan vis opnieuw besmet worden (via de handen, de lucht, ...) en bederven.

Combineer geen nitraatrijke groenten met vis. Nitraat kan zich namelijk omzetten in nitriet. Nitriet kan in het lichaam reageren met de aminozuren uit vis en omgezet worden in nitrosamines. Die stoffen zijn schadelijk voor het lichaam: ze kunnen kankerverwekkend zijn. Niet iedereen is het daar echter over eens. Uit voorzorg adviseren we toch om vis niet te combineren met nitraatrijke groenten. Dat geldt ook voor potjesvoeding en kant-en-klare babymaaltijden, maar niet voor zalm en makreel: met die vissoorten worden geen nitrosamines gevormd. 

In vis kunnen soms zware metalen zoals kwik en cadmium, en resten van moeilijk afbreekbare stoffen (pcb’s) voorkomen. Er bestaan op dat punt soms grote verschillen tussen zoetwatervis en zeevis. Bij zeevis worden de wettelijke normen niet overschreden. Jonge kinderen zijn gevoeliger voor de effecten van kwik, maar +/- 20 g is te weinig om zich zorgen te maken over schadelijke stoffen.

• Vissen uit verontreinigd water (bv. rivierpaling) en roofvissen zoals haai, marlijn en zwaardvis te eten bevatten meer kwik dan andere vissoorten.

Beperk verse tonijn tot 1 x per week. Tonijn in blik bevat minder kwik, omdat die afkomstig is van jonge vissen. Maar het nadeel is dan weer dat dergelijke vis veel zout bevat.

Schaal- en schelpdieren kunnen gegeven worden vanaf 12 maanden.

Vegetarisch eten is er bewust voor kiezen om zonder dierlijke eiwitbronnen (vlees, vis, ei, zuivel, ...) te eten. Daarbinnen zijn er verschillende strekkingen. De lacto-ovovoeding is de bekendste: wel zuivel (lacto) en eieren (ovo), maar geen vlees of vis. Wordt geen enkel dierlijk product gegeten, dan gaat het over veganisme.

Veganisme is niet geschikt voor kinderen. Het kan een tekort aan energie, eiwit, calcium, ijzer, vitamine D en vitamine B12 veroorzaken. Risico’s zijn een vertraagde groei, rachitis (een botaandoening) en bloedarmoede. Extra vitamines en mineralen zijn noodzakelijk om de tekorten op te vangen.

• Er is een grote behoefte aan eiwitten: zowel dierlijke (vlees, vis, gevogelte, eieren, kaas en melk) als plantaardige (peulvruchten, rijst, deegwaren, meel en brood).

• Geef dagelijks nog voldoende melkvoeding (borstvoeding of een 1/2 l tweedeleeftijdsmelk). Zo krijgt de baby voldoende eiwitten, maar ook ijzer, calcium en vitamines D en B12 binnen.

• Plantaardige ‘melken’ zoals notenmelk, rijstmelk, enz. zijn geen volwaardige vervanging. Ze bevatten niet de juiste voedingsstoffen om een baby goed te laten groeien en ontwikkelen.

• Graanproducten vormen samen met peulvruchten, groenten en fruit de basis in een vegetarische voeding. Granen zijn belangrijke leveranciers van eiwitten, ijzer en vitamines, bv. rijst, maïs, gierst, boekweit, quinoa, tarwe, rogge, gerst, haver, kamut, spelt, enz. Wees voor jonge kinderen nog voorzichtig met volkorenproducten.

• Kies bij elke maaltijd voor voldoende groenten en fruit. Ze bevatten vitaminen en mineralen, bv. vitamine C en ijzer. Vitamine C bevordert de opname van ijzer in het lichaam. IJzer uit plantaardige voedingsmiddelen wordt minder gemakkelijk opgenomen. Gezien de diverse samenstelling is variëren tussen donkere bladgroenten, groene en gele groenten belangrijk.

• Schenk voldoende aandacht aan vitamine B en ijzer. In een lacto-ovovoeding zit de vitamine B in melk(producten), ei en granen. IJzer wordt geleverd door ei en plantaardige voedingsmiddelen, zoals groenten, peulvruchten, graanproducten, brood, zilvervliesrijst, (volkoren)deegwaren, tofoe en noten.

• Wissel regelmatig af.

• Voeg aan een vegetarische voeding ook wat vetstof toe. Volg gewoon de richtlijnen rond smeer- en bereidingsvetten voor kinderen tot 4 jaar.

Vlees/vis kan vanaf 12 maanden vervangen worden door:

• een ei of een eidooier

• 25 g tofoe/tempé

• 50 g gare, gepureerde en gezeefde peulvruchten

• 50 g gare paddenstoelen

• 25 g mycoproteïne (beter bekend onder de naam QuornTM)

• 25 g seitan/vegetarische burger

• Vegetarische burgers worden vaak gebruikt als alternatief voor vlees. Ze krijgen niet echt de voorkeur. De samenstelling van de verkochte producten is onderling sterk verschillend. Er zijn kaasburgers, groentemengsels en producten op basis van peulvruchten, soja of granen. De burgers zijn meestal vet- en zoutrijk. Daarenboven zijn ze meestal gepaneerd waardoor ze bij het bakken behoorlijk veel vet of olie opslorpen.

Peulvruchten

Peulvruchten zijn de eetbare rijpe zaden van planten. Tijdens hun groei zitten ze opgeborgen in een peul. Wanneer de zaden rijp zijn, worden de peulvruchten geoogst, gedroogd en gedorst. De peul zelf wordt niet gegeten.

In de Actieve voedingsdriehoek bevinden peulvruchten zich in de groep van vlees, vis, ei en vervangproducten, omdat ze veel plantaardige eiwitten bevatten. Ze zijn ook een goede bron van ijzer, B-vitamines, voedingsvezels en zetmeel. De verschillende soorten peulvruchten hebben allemaal ongeveer dezelfde voedingswaarde, met uitzondering van de sojaboon. Deze is rijker aan eiwitten van hogere kwaliteit dan de andere peulvruchten.

Meer weten? Bereiding van peulvruchten

Seitan

Seitan is een product op basis van de eiwitten uit tarwe. Het lijkt qua consistentie op vlees. Het is eiwitrijk, maar iets minder volwaardig dan soja- of QuornTM-eiwit. Vandaar dat het geen volwaardige vleesvervanger is en je seitan het best combineert met andere eiwitbronnen zoals peulvruchten, melkproducten of ei. Seitan is vetarm en erg zout. Het is rijk aan calcium en vitamine B3.

Je kan het geven vanaf 1 jaar als vlees- of visvervanger.

Tempé

Tempé ziet eruit als een beige, platte, vochtige koek waarin de sojabonen duidelijk zichtbaar zijn. Er worden hele sojabonen in verwerkt. Door gisting krijgt het product een licht zure smaak. Tempé is rijk aan eiwitten en essentiële aminozuren en bevat voldoende vitamines en mineralen.

Noten

Noten, behalve kokosnoten, zijn rijk aan onverzadigde vetzuren, maar leveren wegens hun hoge vetgehalte ook veel energie. Het zijn zeer geconcentreerde voedingsmiddelen. Geschikte noten zijn wal-, hazel-, pinda-, amandel-, cashewnoten, ... Ook zaden en pitten kunnen gebruikt worden: pompoenpitten, pijnboompitten, sesam-, lijn-, en maanzaad enz. Noten bevatten naast belangrijke voedingsstoffen veel vet en worden daarom aanvullend en in kleine hoeveelheden gebruikt (1 eetlepel notenpasta als het kind geen allergie of voedselovergevoeligheid heeft).

Geef aan kinderen jonger dan 4 jaar geen hele noten om verslikking te vermijden.

Kies voor hen een notenpasta of -moes.

De kwaliteit van vetten en oliën gaat achteruit als je ze opwarmt en er worden schadelijke afbraakstoffen gevormd. Dit is afhankelijk van het type vet of olie. Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller de vetten degraderen. Wanneer een olie begint te roken (en verbranden) is de temperatuur te hoog en worden schadelijke stoffen gevormd.

Kies bij voorkeur voor een olie, een zachte plantaardige margarine of bak- en braadvet rijk aan enkelvoudige onverzadigde vetzuren, bv. maïs-, olijf-, arachide-, koolzaad- of zonnebloemolie. Enkelvoudig onverzadigde vetzuren zijn beter bestand tegen hoge temperaturen dan meervoudig onverzadigde vetzuren. 

Kies voor:

• brood: zachte broodsmeersels arm aan verzadigde vetzuren en rijk aan onverzadigde vetzuren, bv. zachte plantaardige margarine.

• koude bereidingen: alle oliën zijn geschikt, bv. saffloer-, druivenpit-, zonnebloem-, koolzaad-, soja-, maïs-, arachide-, sla-, olijfolie,... Soja-en slaolie mogen alleen gebruikt worden voor koude bereidingen.

• bakken en braden: bereidingsvet met een laag gehalte aan verzadigde en een hoog gehalte aan onverzadigde vetzuren, bv. zachte plantaardige margarine, bak- en braadvet en oliën.

Vermijd vetrijke tussendoortjes, groenten in vette saus of mayonaise.

• De algemene achtergrondinformatie over vetten vind je hier.

Voeg zachte kruiden toe aan de groentepap, zoals peterselie, bieslook, kervel, basilicum en venkel.

Opgelet!

Wees voorzichtig met sterk smakende kruiden en pikante specerijen. Die kunnen het maag-darmkanaal van kinderen te hard prikkelen. Probeer ze voorzichtig uit.

Vermijd de toevoeging van zout aan de voeding van het kind. Het zout dat van nature in de voedingsmiddelen zit is voldoende. Zeezout bevat iets meer mineralen en is natuurlijker dan gewoon zout. Het is echter niet gezonder.

Bouillonblokjes zijn geconcentreerde extracten van groenten, vlees, kip of vis met kruiden en veel zout. De nieren van het kind kunnen overbelast raken. Gebruik ze dus niet. Er bestaan vetarme en zoutarme bouillonblokjes, maar die zijn ook niet geschikt voor kindermaaltijden.

Een baby mag industrieel niet-bereide diepgevroren voedingswaren (groenten, vlees, vis, ...) eten. Het invriezen heeft geen invloed op de voedingswaarde. Het verlies van voedingsstoffen vindt vooral plaats vóór het invriezen en bij het bewaren. Industrieel diepvriezen gebeurt op -30 tot -40 °C. Thuis zijn de omstandigheden minder ideaal: veel voedingsstoffen gaan verloren, de kwaliteit van het voedingsmiddel daalt en de houdbaarheid is veel beperkter.

Opgelet!

Bij aankoop:

• De temperatuur in de diepvrieskast staat onder -18 °C.

• Het pakje steekt niet boven de rand uit of is niet met rijm of ijs bedekt, geopend of gescheurd.

• Maak gebruik van een diepvrieszak of koelbox om ze te vervoeren en steek ze zo snel mogelijk in de diepvriezer thuis. Bewaar ze thuis bij een constante temperatuur van -18 °C of kouder. Voor langdurig bewaren is -24 °C ideaal.

• Vermijd industrieel bereide diepvriesgroenten of -maaltijden. De wettelijke normen zijn helemaal anders dan die voor babyvoeding. Zo’n maaltijd bevat te veel zout en te veel vetten. Bij de opwarming gaan er ook heel wat vitamines verloren en kan er nitriet gevormd worden.

Bij thuis invriezen:

• Maak de groenten klaar zodra ze zijn geoogst of gekocht.

• Reinig ze goed, was ze en snij ze. Leg ze gedurende 2 à 5 minuten in kokend water zonder ze gaar te koken (blancheren). Laat ze zo snel mogelijk afkoelen.

• Voeg niets toe en verpak ze in kleine porties. Gebruik alleen speciale verpakkingen om ze in te vriezen en doe dit zo snel mogelijk.

• Bewaar de groenten op -18 °C of kouder gedurende hoogstens 10 à 12 maanden. Zijn de groenten niet geblancheerd, dan blijven ze maar maximum 3 maanden goed.

• Bereid de groenten zonder ze te ontdooien op dezelfde manier als verse groenten. De bereidingstijd is wel korter.

Koop geen vissticks of andere gepaneerde diepvriesvis of -vlees. Die bevatten te veel zout en slorpen veel vet op tijdens het bakken.

Zelf vlees of vis invriezen voor de groentepap is geen aanrader. De industriële niet-bereide variant is hier te verkiezen.

Vlees

• Koop vers kwaliteitsvlees dat niet eerder werd diepgevroren.

• Was de handen grondig.

• Maak het vlees gebruiksklaar: verpak het in kleine porties in een geschikte verpakking.

• Voeg niets toe.

• Vries het zo snel mogelijk in. Leg niet te veel tegelijk in de vriezer.

• Bewaar het vlees op -18 °C of kouder. Voor langdurig bewaren is -24 °C ideaal. Mager vlees bewaart ongeveer 6 maanden, vet vlees 3 maanden.

• Gehakt wordt het best niet diepgevroren.

• Ontdooi het vlees langzaam in de koelkast of in de microgolfoven.

• Bereid het vlees op dezelfde manier als vers vlees.

Opgelet!

• Ontdooi niet op kamertemperatuur: het vlees verliest meer vocht en de kans op ontwikkeling en vermenigvuldiging van bacteriën is groter.

• Vries ontdooid, niet-bereid vlees nooit opnieuw in.

Vis

• Koop verse kwaliteitsvis die niet eerder werd diepgevroren. Alleen heel verse vis kan worden ingevroren.

• Was je handen grondig.

• Maak de vis gebruiksklaar: verpak hem in kleine porties in een geschikte verpakking.

• Voeg niets toe.

• Vries hem zo snel mogelijk in. Leg niet te veel tegelijk in de vriezer.

• Bewaar de vis op -18 °C of kouder. Voor langdurig bewaren is -24 °C ideaal.

• Magere vis bewaart ongeveer 6 maanden, vette vis ongeveer 3 maanden.

• Ontdooi de vis langzaam in de koelkast of in de microgolfoven.

• Bereid de vis op dezelfde manier als verse vis.

Opgelet!

• Ontdooi niet op kamertemperatuur: de vis verliest meer vocht en de kans op ontwikkeling en vermenigvuldiging van bacteriën is groter.

• Vries ontdooide, niet-bereide vis nooit opnieuw in.