Digitale kinderwereld

Tablet

> Lees pdf het artikel .


In de kijker: www.gezondopvoeden.be

Hoe leer ik mijn kind groenten eten? Hoe stel ik grenzen rond tv kijken of gamen? Wat als mijn zoon of dochter over cannabis begint? De nieuwe website van het Vlaams Instituut Gezond Leven bevat tips en info over het opvoedingsluik rond de thema’s voeding, beweging, roken en cannabis.

Beeldschermcultuur

Beeldschermen zijn niet meer weg te denken uit onze maatschappij, zeker niet in de volwassen wereld. Of jonge kinderen met beeldschermen moeten opgroeien, daarover zijn de meningen van experten verdeeld. De ene deskundige spreekt van ‘digitale dementie’ als kleintjes alleen maar tweedimensionaal spelen op een computer. De andere vindt juist dat kinderen in een gedigitaliseerde samenleving al op jonge leeftijd vertrouwd moeten worden gemaakt met een beeldscherm. De waarheid ligt waarschijnlijk ergens in het midden. Je kan daarin als ouder je eigen keuzes maken.

Onder beeldschermtijd valt alles wat via een beeldscherm gaat, dus computeren, spelen op de tablet of smartphone en tv-kijken.

Voorbeeldgedrag en structuur

Indien je ervoor kiest om beeldschermen niet weg te houden van je kind, hoe jong ook, dan zijn jouw voorbeeldgedrag en een duidelijke structuur iets om over na te denken. Hoe gaan de volwassenen in het gezin met beeldschermen om? Ligt een gsm, laptop, tablet altijd binnen handbereik?

Als ouder heb je in die begrenzing een belangrijke rol. Een peuter kan soms al flink bedelen om op de computer of tablet te mogen. Vertel je kind duidelijk hoe lang het  achter de computer mag en welke sites of apps het wel en niet mag aanklikken. Nog belangrijker dan de exacte beeldschermtijd is het feit dát er afspraken worden gemaakt over de maximale tijd. Zo leer je je kind dat het (met jou) zelf de baas is over zijn mediagebruik en leg je de basis voor een gezonde mediarelatie. De impact van beeldschermen en het gebruik ervan zal immers met de leeftijd blijven toenemen.

Gezonde mix

Spelen op een beeldscherm of naar televisie kijken, is een leuk tijdverdrijf, maar dan wel náást alle andere leuke dingen die een peuter of kleuter kan doen. En niet te vaak of te lang. Beschouw het als een extraatje, naast bewegen, buiten spelen, samen knutselen, een boek (voor)lezen, …

Beeldscherm met de allerkleinsten

Een baby beseft nog helemaal niet wat hij of zij allemaal op het beeldscherm ziet. Het kijkgedrag is nog niet gericht en hij kan de dingen nog niet goed volgen. Baby’s vinden contrasten tussen kleuren, bv. rood en groen, leuk. Ook muziek en geluiden trekken hun aandacht.

Vanaf 1 jaar

Vanaf de leeftijd van 1 jaar vindt een kind het leuk om te kijken naar peuterprogramma’s of peutersites. Een trein die het uit een boekje leerde kennen, maakt nu geluiden en raast voorbij. Dit maakt de trein leuker! Heel wat dingen kunnen kleine kinderen nog niet begrijpen. Ze maken ook geen onderscheid tussen fictie en realiteit. Het zijn de kleuren, lichtgebruik en klanken die een beeldscherm zo aantrekkelijk maken.

Baby’s en jonge peuters kunnen zich nog niet lang concentreren en kunnen door te lang naar televisie of naar het computerscherm te kijken, erg onrustig worden. De programma’s voor baby’s en peuters duren daarom niet lang en zijn niet noodzakelijk voor een goede ontwikkeling. Je doet de televisie of de computer best uit zodra het programma of het spel afgelopen is.

Kinderen zitten of liggen best niet te lang. Ook al kan even televisie kijken leuk zijn en je als ouder goed uitkomen (denk bijvoorbeeld aan de avondrush), toch hebben kinderen vooral nood aan veel spelen en bewegen. In het thema voeding/beweging kom je hierover meer te weten.

Als je een tablet in huis hebt of een smartphone, kan je als ouder merken dat deze beeldschermen een grote aantrekkingskracht hebben op je kind. Het ziet er de volwassenen gebruik van maken en wil het ook uitproberen. De vingerbesturing (‘swipen’) van tablets en smartphones is voor kinderen logisch en snel te leren, zelfs voor een 1-jarige. De touchscreens houden de aandacht van je peuter ook langer vast en lopen minder gemakkelijk vast dan een computer. Er bestaan ook al veel aantrekkelijk apps voor (hele) jonge kinderen (zie onder bij 'meer weten').

Er zijn geen vaste regels voor hoe vaak en hoe lang een kind op een beeldscherm mag spelen. Er is immers ook nog niet veel onderzoek rond gebeurd. Experten kiezen in zo’n situatie vaak voor voorzichtigheid en raden aan om schermgebruik te beperken voor de leeftijd van 2 jaar. Om als opvoeder toch ook wat houvast te hebben bij het gebruik van smartphones en tablets, kun je uitgaan van de richtlijn: kinderen tot 2 jaar surfen of spelen een paar keer per week kort onder begeleiding op een tablet, computer of smartphone.

Vanaf 2 jaar (inter)actiever

Rond de leeftijd van 2 jaar wordt een peuter (inter)actiever met media. Zo ontdekt hij het verhaal in het programma en raakt vertrouwd met de hoofdfiguren en krijgt ook het ‘swipen’ nog beter onder de knie. Hoe ouder een kind wordt, hoe bewuster zijn aandacht naar deze programma’s en spelletjes gaat.

Tablets en smartphones

  • Ook op deze leeftijd oefenen beeldschermen hun aantrekkingskracht uit. Ze voldoen blijkbaar aan een bepaalde behoefte bij kinderen en sluiten vaak goed aan bij de ontwikkelingsfase van 2-4 jarigen: veel bewegende beelden, geluiden, liedjes en mooie kleuren. Bovendien krijgt een kind onmiddellijke feedback bij het spelen op apps en het ‘juist’ uitvoeren van handelingen. Dat geeft zelfvertrouwen.
  • Op die aantrekkingskracht spelen programmamakers en ontwikkelaars in door programma’s of spelletjes te ontwikkelen op maat van peuters en kleuters. Het aanbod aan kinderapps is enorm. Informeer je als ouder goed over de apps die je wil installeren en begeleidt je kind. Peuters hebben nog hulp nodig bij het omgaan met die beeldschermen. Het is belangrijk dat jij bepaalt wat ze zien en doen om het voor hen veilig te houden, in dialoog met je kind.
  • Hoe vaak/hoe lang? 5 à 10 minuten per keer, tot maximaal 30 minuten per dag.

Televisie

  • Naast de nieuwere media, blijft ook de televisie een vaste waarde. Op deze leeftijd vinden kinderen het leuk om meerdere keren naar dezelfde aflevering te kijken. Ze weten al wat er zal komen, kunnen zich zo beter inleven in het verhaal en beter op vragen antwoorden. Door herhaling onthouden kinderen ook beter nieuwe dingen.
  • Tot de leeftijd van 3 à 4 jaar kunnen kinderen nog geen onderscheid maken tussen fantasie en de echte leefwereld. Voor hen is alles wat ze op het scherm zien levensecht. Kies daarom een film of een programma uit dat het kind emotioneel aankan. Een ‘onschuldig lijkende’ film kan voor een kind overweldigend en beangstigend zijn: kleine hondjes worden van hun ouders weggehaald, levensechte boeven en heksen kunnen een kind angst aanjagen, ... Het bekijken van een film kan, maar doe het dus samen met je kind zodat je uitleg kan geven en geruststellen waar nodig.

Hoe kun je dit aanpakken: Samen op ontdekking in de digitale kinderwereld

Overleg met je partner wat voor jullie kan en niet kan en maak daarna duidelijke afspraken met je kind. Duidelijke basisregels zijn van jongs af aan al belangrijk, je voorkomt hierdoor heel wat discussies als je kind ouder is.

Bovendien zorgen de afspraken ervoor dat je als volwassene ook ‘mee’ blijft bij de snelle ontwikkeling van de mogelijkheden van digitale media.

Zoveel mogelijk samen met je kind kijken

  • Samen tv-kijken, het bekijken van dvd's en internetten: maak er een gezellig moment van. Samen op ontdekking is immers veel leuker!
  • Jij bepaalt wanneer de televisie of de computer aangaat of wanneer je peuter op de tablet speelt.
  • Bij kinderen, en zeker bij jonge kinderen, is het belangrijk dat jij bepaalt welke programma’s het kind mag zien en welke apps het uitprobeert. Daarom is het aangeraden om de beeldschermen op een plaats te zetten waar je toezicht kan houden.
  • Als de televisie of computer de hele dag aanstaat, heb je geen controle over wat je kind ziet.

Praat met een kind over wat het ziet 

  • Door samen naar tv, cd-roms of spelletjes te kijken en samen over het programma te vertellen, zorg je voor een gezellige dialoog met je kind. Ja kan gebruik maken van de tips en de leermogelijkheden die een programma biedt. Je kan bijvoorbeeld, net zoals bij het lezen van boekjes, vragen hoe het komt dat het konijntje huilt of wie het vriendje van de clown is. Dit is een goede oefening voor het geheugen en een kind leert zo om dingen in zijn eigen woorden te vertellen.
  • Praat samen met je kind over welke gevoelens en emoties in het programma voorkomen.

Programma’s, apps en websites die bij de leeftijd van je kind passen

  • Als je niet zeker bent of een programma geschikt is voor kinderen, bekijk het dan eens op voorhand. Programma’s voor jonge kinderen sluiten aan bij hun leefwereld. Ze hebben een trager tempo, vertellen korte, leuke verhalen, gebruiken contrasterende kleuren en zorgen voor veel herhalingen. Je kan samen een programma uitkiezen dat je kind leuk vindt. Als het programma niet begrijpbaar is, zal het snel afhaken. 
  • Er zijn voldoende apps die aansluiten bij de leeftijd en interesse van je kind. Vaak kan je de gratis versie van de app uitproberen, vooraleer je eventueel de betalende versie kiest.
  • Er bestaat een gratis app ‘Snugger’ die op maat van leeftijd en voorkeuren van je kind het beste media-aanbod voorstelt.
  • Ga na of de site/app begrijpelijk is, zodat je kind weet wat er verwacht wordt: wordt er niet te veel met taal gewerkt, duurt de actie niet te lang, sluit de vormgeving aan bij de mentale mogelijkheden (bv. herkenbare actiefiguren)?
  • Ook diverse websites worden op maat van (kleine) kinderen ontwikkeld. Wanneer je die even bekijkt en doorklikt, krijg je zicht of de website voor jouw kind gepast is.

Kondig het einde van het kijkmoment aan

  • Hoe lang je kind met een beeldscherm kan spelen, is afhankelijk van de leeftijd (zie hoger).
  • Als je aan je kind duidelijk het einde van het beeldschermmoment aankondigt, kan hij zijn spelletje afronden. Zo moet het niet midden in een spel stoppen.
  • Kinderen geven soms zelf ook aan wanneer zij aan andere activiteiten toe zijn. Soms ook niet.
  • Kinderen gebruiken volgens recent onderzoek beter geen smartphone, laptop of tablet in het anderhalf uur voor ze gaan slapen. Het verstoort hun slaap (door wat men net gezien heeft of mogelijk door het blauwe licht). Je laat deze apparaten ook beter uit de slaapkamer. Een goed slaapritueel zorgt voor een goede slaap. Maak van de laatste momenten van de dag gebruik om samen een verhaaltje te lezen, samen iets doen.

Het beeldscherm gaat uit of weg nadat het kind het programma bekeken heeft of met de app gespeeld heeft

  • Zo geef je zelf het goede voorbeeld en staat de televisie of de computer niet de hele dag aan. Je kan je peuter ook zelf de televisie of de computer leren uitdoen als het programma of het spel afgelopen is.
  • Als een kind aan het spelen is, zorgen tv-geluiden op de achtergrond ervoor dat het spel gestoord wordt. Het zal dan minder lang en minder geconcentreerd spelen.

Bijhorende boekjes, cd-roms of websites over een tv-programma

  • Je kan een boekje of cd-rom die bij een tv-programma hoort, bekijken. Kinderen vinden dat erg leuk. Op deze manier stimuleer je ook andere activiteiten.

Als een kind aan het spelen is, onderbreek het dan niet om een tv- of een computerprogramma te bekijken 

  • Neem bijvoorbeeld het televisieprogramma op of bekijk het via het webtv-kanaal of de digitale televisie.

Bij vragen over het beeldschermgebruik van een kind, kan je terecht bij je verpleegkundige of op het spreekuur opvoedingsondersteuning.