Belonen en straffen bij peuters?

Peuters lief, maar (soms) lastig

'Mag niet', je peuter zal het geregeld te horen krijgen. Maar dat helpt vaak niet, evenmin als boos worden of een tik uitdelen. Ouders noemen hun peuters wel eens 'ongehoorzaam'. Maar van echte ongehoorzaamheid is hier nog geen sprake. De verstandelijke ontwikkeling van peuters staat nog niet zover. Peuters hebben uiteraard krijgen nodig. Maar ze moeten ook de kans krijgen om te leren dat er grenzen zijn en hoe ze die kunnen verleggen. De wereld is voor hen immers groot en onoverzichtelijk. Grenzen geven een gevoel van veiligheid en houvast. Kinderen hebben die grenzen nodig om zich veilig en geborgen te voelen.

Het is normaal dat je kind de grenzen aftoetst. Dit zal hij het meest doen bij mensen die het dichtst bij hem staan, zoals zijn ouders. Hoe raar het ook mag klinken, het feit dat je kind bij jou zichzelf kan zijn en de grenzen opzoekt, is een teken van graag zien en zich goed voelen bij jou.

Een aantal suggesties:

  • Humor, wat een fantastisch instrument: Een belangrijke manier om de spanning in je gezin te verminderen of een mogelijk conflict te vermijden, is humor te gebruiken en samen plezier te maken! Je kan doen alsof je een dreigend kietelmonster bent of een snuivende stier. Humor leert ons relativeren, leert ons omgaan met conflict en creëert een positief klimaat in een gezin. Een situatie aanpakken met humor is vaak veel effectiever dan jezelf kwaad te maken. Humor ten koste van je kind helpt echter niet. Kleine kinderen voelen zich gemakkelijk gekwetst door ouderlijk geplaag. Het is de humor waar je allebei om moet lachen, die we zoeken! Die bezorgt jou en je kind energie.
  • Maak je huis kindvriendelijk. Een baby en peuter verkent actief zijn omgeving. Een opgroeiend kind heeft ruimte nodig om zich te kunnen ontwikkelen. Door je huis veilig te maken en de kostbaarste spullen op te bergen of voor je kind af te schermen, zorg je ervoor dat je kind veilig zijn omgeving kan verkennen. Dit zorgt er bovendien voor dat je je als ouder niet gek moet rennen uit vrees dat hij iets stuk zal maken of zich zal verwonden.
  • Geef zelf het goede voorbeeld: Je kind kijkt naar jou om te weten te komen hoe het zich kan gedragen. Jij bent hun rolmodel, dus gebruik je eigen gedrag om je kind te gidsen/begeleiden. Wat je doet als ouder is vaak belangrijker dan wat je zegt. Als je bijvoorbeeld wilt dat je kind ‘alsjeblief’ zegt, zeg het dan zelf. Als je niet wilt dat je kind zijn stem verheft of roept, praat dan zelf rustig en vriendelijk tegen je kind.
Kan je je een situatie voorstellen waarin je kind spontaan jouw gedrag kopieerde?
Welke van deze suggesties gebruik je al, welke wil je eens uitproberen?

  • Duidelijke basisregels:
    • Een paar heldere duidelijke regels zijn te verkiezen boven heel veel regels.
    • De regel is realistisch: houdt rekening met de ontwikkeling van je kind en wie je kind is.
    • Consequent: die verandert niet te pas en te onpas zodat het voor je kind onduidelijk is wanneer de regel geldt of niet. Of wanneer het leert dat je de regel kan manipuleren door dwingend gedrag te stellen.
  • 'Choose your battles': kies jouw gevechten zeggen de Engelsen. Dit betekent dat je niet op alle, grensverleggende of uitdagende gedrag hoeft in te gaan. Kinderen hebben vooral nog veel tijd en ruimte nodig om zich te ontwikkelen. Daarbij hoort dat ze uitproberen, ondernemen, … Voor de ouder kan dit best vermoeiend zijn. Kies welke strijd je aangaat. Voordat je reageert op iets wat jouw kind doet, vraag jezelf af of dit echt belangrijk of nodig is. Door vragen en negatieve feedback tot een minimum te beperken, creëer je minder kansen tot conflict. Regels zijn belangrijk, maar gebruik ze voor wat er echt toe doet. Kies wat je wilt laten passeren en wat je niet wilt laten passeren, je kan niet op alles reageren.
Wat is voor jou een belangrijke regel om er keer op keer over in strijd te gaan?
Is dat ook zo voor je partner?

  • Consequent zijn: voorspelbaarheid betekent niet alleen dat je doet wat je zegt maar ook dat je als ouder niet toegeeft als het kind blijft zeuren. Door toe te geven als een kind zeurt, leer je het om dit meer te doen,. ‘Neen’ betekent ‘neen’ en niet ‘misschien’. Zeg dus geen neen, tenzij je het meent en pas ook je intonatie aan. Als je ‘neen’ zegt en dan toegeeft, zal je kind de volgende keer nog harder zeuren in de hoop weer geluk te hebben.

In de pdf toolbox vind je nog meer ideeën en suggesties. Bedenk wel dat je steeds eerst kijkt hoe je gedrag kan aanmoedigen alvorens naar een aanpak te grijpen om – storend - gedrag te begrenzen. Onderzoek toont aan dat ouders die vooral aandacht hebben voor positief gedrag minder vaak moeten ingrijpen op gedrag dat als storend wordt ervaren. Dit betekent uiteraard niet dat dit gedrag niet kan worden aangepakt.