Belonen en straffen: waar gaat het over?


Waarom straffen en belonen?

Leiding geven aan kinderen, hun gedrag bijsturen, doe je in de eerste plaats
om hen te helpen bij hun groei en ontwikkeling
en niet om een kind te kwetsen.

Je kind leert:

  • zich veilig en rustig voelen bij jou: het kan erop rekenen dat je duidelijk aangeeft wat mag en niet, wat veilig is en wat niet, wat het goed doet en al kan.
  • waarom iets mag of niet (bv. niet zonder je een hand te geven op straat lopen omdat auto’s in de buurt rijden).
  • zijn gevoelens herkennen, benoemen en er mee omgaan (bv. boos zijn omdat iets niet mag).
  • zijn gedrag in de hand houden: thuis, maar ook in de winkel of op bezoek bij familie.
  • rekening houden met anderen (samen opruimen, leren delen, …).

Wat levert het jou op?

  • je krijgt meer rust en een aangename sfeer in huis. Als je meer investeert in aandacht geven, positieve structuur bieden, moet je veel minder tussenbeide komen voor negatief gedrag van je kind.
  • je bouwt een fijne band op met je kind.
  • momenten waarop je kind zich fijn gedraagt, geven je als ouder een positief gevoel.
Elke ouder heeft momenten waarop het niet vanzelf gaat. Dat betekent niet dat je faalt als ouder. Opvoeden gaat per definitie met vallen en opstaan.
Elke dag zijn er honderden nieuwe kansen. 
Heb je toch het gevoel dat je er zelf niet goed meer uit raakt?

Wat is het?

Wat is belonen voor jou? Herinner je je nog een beloning van toen jij klein was?

Waaraan denk jij als je het woord ‘straffen hoort?’
Gebruik je straf voor je kind?

Je kind doet ongetwijfeld veel waar je blij van wordt: het komt als je het roept, het blijft netjes aan tafel zitten, het houdt zich zelf goed bezig of probeert zijn eerste stapjes te zetten. En natuurlijk doet je kind ook dingen die je niet fijn vindt: het blijft niet liggen tijdens het verluieren, het pakt speelgoed af van broer of zus, het speelt met de afstandsbediening van de televisie, het treuzelt om naar bed te gaan, …

Op al die gebeurtenissen kan je reageren waardoor je aan je kind laat merken wat je fijn vindt en wat je niet goed vindt.

Wat is dan een beloning? Je laat aan je kind merken als je iets goed vindt: je lacht, geeft applaus, een complimentje, iets lekkers, doet samen iets leuks, …

En bij straffen gaat het om reacties die duidelijk maken dat je niet wil wat je kind doet: je negeert het gedrag (heel moeilijk!), je kijkt boos, …

Er is echter meer dan straffen en belonen …

Om het gedrag van je kind bij te sturen doe je veel meer: je moedigt je kind aan, je zoekt een speelse manier, je gaat afleiden, je legt uit waarom iets (niet) mag. Het gedrag bijsturen gaat dus eerder om leiding geven aan je kind en je kind kansen geven om te leren en te groeien.

Zie onze pdf tips en pdf toolbox voor ideeën.

Soms is straf toch een beloning …

Kinderen houden van aandacht. Iets doen wat niet mag van je ouders, levert heel wat aandacht op. In dat geval blijven kinderen dingen doen, omdat ze op die manier veel aandacht krijgen. Dit gebeurt bv. op momenten waarop kinderen zich vervelen. Zelfs die negatieve aandacht is soms fijner dan weinig aandacht.

Basisingrediënten

Leiding geven aan een kind werkt het best in een warme en liefdevolle relatie met je kind. Dat werkt in twee richtingen.

Ê
positief leiding geven is de basis
voor een warme en veilige relatie met je kind
een warme relatie
met je kind
maakt het makkelijker
om als ouder positief leiding te geven
Ç


Basisingrediënten om leiding te geven aan je kind zijn:

  • op een positieve manier kijken naar je kind, met realistische verwachtingen
  • het gedrag van je kind proberen te begrijpen en dat laten merken aan je kind
  • luisteren naar en praten met elkaar
  • duidelijkheid en structuur bieden


Evenwicht

Bij straffen en belonen gaat het erom te zoeken naar een goed evenwicht voor je gezin en voor je kind. Zomaar alles toelaten werkt niet, evenmin als een te harde aanpak. En ook als het gaat over complimentjes geven is het een kwestie van evenwicht.

Û
Te weinig grenzen?
Duidelijkheid geeft kinderen houvast. Te weinig grenzen en duidelijkheid maakt kinderen onzeker. Ze moeten dan telkens uitzoeken hoe ver ze kunnen gaan, weten niet goed wat van hen wordt verwacht. Ze proberen dingen uit tot je boos wordt of lijken almaar door te gaan. Door dit aftasten van grenzen, krijg je als ouder het gevoel dat je moeilijker controle houdt.

Te harde aanpak?
Een te strikte, negatieve of harde aanpak kan ervoor zorgen dat kinderen zich uiterlijk goed gedragen. Ze doen dit uit angst voor straf maar minder omdat ze geleerd hebben waarom iets mag of niet. Kinderen hier mogelijke gevolgen van in de vorm van een laag zelfbeeld en angst.


Û
Te veel complimentjes?  
Het is niet nodig voor alles wat je kind doet een complimentje te geven. Een overdaad aan complimentjes wekt de indruk dat ook zonder inspanningen alles positief is en je kind leert dat je vooral iets doet voor een complimentje als beloning. Af en toe een complimentje is sterker dan reageren op elk fijn gedrag van je kind.


Te vaak negatief reageren
Voor een kind is het belangrijk om meer positieve dan negatieve reacties te horen. Dat moedigt aan een toont dat je opmerkt wat allemaal goed gaat. Ook de sfeer wordt hierdoor beter en het ondersteunt het zelfvertrouwen en zelfbeeld van een kind.




Anders in elk gezin

Kan jij je nog herinneren waarom en hoe jij als kind gestraft werd?

Iedereen worstelt met eenzelfde soort vragen over ongewenst gedrag van hun kinderen zoals niet(s) willen eten, moeilijk gaan slapen, …En is op zoek naar manieren om hiermee om te gaan. Hoe je zelf bent opgevoed, geeft niet altijd houvast hoe je het zelf zou willen aanpakken.

Wat heb jij als prettig ervaren en wil je graag op eenzelfde manier doen?
Wat heb je onprettig ervaren en wil je anders proberen? Heb je ook een idee hoe je het anders kan proberen?

Bovendien kan je de druk voelen om te voldoen aan bepaalde verwachtingen vanuit de maatschappij, jezelf, je ouders, je vrienden… Mensen voeden uiteindelijk op hoe ze het zelf best aanvoelen en dat verschilt dus voor elke ouder, elk kind en elk gezin.

Was het voor jou duidelijk welk gedrag verwacht werd in welke situatie?
Wie maakte je dat duidelijk en hoe werd je dat duidelijk gemaakt?

Iedere ouder gaat op zoek naar een opvoedmethode die hem ligt en die aansluit bij zijn persoonlijkheid, afgestemd is op zijn gezinssituatie en opvoedingsdoelen die men voor ogen heeft.

Bovendien zal je zelf ook wel gemerkt hebben dat een bepaalde aanpak goed werkt bij je ene kind en bij je andere kind net helemaal niet.

Wat is bij jou een verschil tussen aanpak bij je kinderen?

Het ene kind is van nature uit bv. gevoeliger voor een beloning dan een ander kind (dat heeft onder andere met temperament te maken).

Je aanpak en verwachtingen aanpassen aan wat voor jouw kind realistisch is, is belangrijk.

Waarin verschillen jij en je partner que opvoedingsaanpak?

Lukt het jou en je partner om voldoende af te stemmen, elkaar aan te vullen?

Iedereen heeft zijn eigen afspraken en gewoonten. Dit hangt samen met:

  • je leefomgeving
  • je opvoedingservaringen, tradities en verwachtingen van je familie, je culturele eigenheid, je geloofsovertuiging, je wensen en verwachtingen t.a.v. je kind, … 
  • de opvoedingsstijl(en) die jij en je partner verkiezen en hanteren en hoe die al dan niet overeenkomt met:
    • het temperament en het geslacht van je kind,
    • de leeftijd of ontwikkeling van je kind (zie baby's en peuters)
  • de concrete situatie op een bepaald moment 

Én je leert als ouder ook nog elke dag bij!

Erover praten helpt!

Heb je vertrouwenspersonen die het kunnen overnemen als het voor jou te moeilijk wordt? Kan je bij je ouders, buren, vrienden terecht… om raad te vragen, te praten over jouw kijk op belonen en straffen, te vertellen hoe het soms vanzelf gaat of soms heel moeilijk is…

Een kind slaan of ruw behandelen?

Het is misschien al gebeurd dat je je kind een tik gaf of harder hebt aangepakt dan je wilde. En dat je dit deed op een moment dat je moe was of geen uitweg zag, je zelfcontrole verloor. Kinderen kunnen je immers voor een echte uitdaging stellen.

We weten uit onderzoek in Vlaanderen …
dat meer dan 98% van de ouders aangeeft dat ze op een warme, ondersteunende manier met de kinderen omgaan (bv. knuffelen, praten). Toch vertelt één ouder op drie tegelijkertijd dat ze soms ruw omgaan met hun kind (3-jarigen).
Bron: JONG-onderzoek

Elk kind heeft het recht om veilig op te groeien en beschermd te worden.

Geweld om te straffen?

Er zijn heel wat manieren van ‘straffen’ van kinderen die we als geweld beschouwen:

  • Fysiek: slaan, schoppen, ruw behandelen, aan de haren trekken , …
  • Emotioneel: kleineren, dreigen, hard schreeuwen, …

Wat met de tik?

Met een ‘tik’ of ‘pedagogische tik’ bedoelt men het slaan van kinderen om het kind iets aan of af te leren. Men denkt dat het slaan een opvoedende waarde heeft. Kind en Gezin is het hier niet mee eens.

Gebruik je soms of regelmatig geweld tegen je kind (heftiger reageren dan je wilde, je zelfcontrole verliezen en hard schreeuwen, je kind slaan, omver duwen, dreigen dat je weggaat, …)? Spreek erover met je partner en schakel hulp in.

Dreig je makkelijk de controle te verliezen? 

As je voelt dat je soms je controle verliest of dreigt te verliezen, kan je uitzoeken hoe je dit in de toekomst kan voorkomen. Je kan nagaan welke situaties aanleiding zijn voor je boosheid.  Je kan aanvoelen wanneer je je controle dreigt te verliezen en vragen aan iemand in je buurt om het even van je over te nemen.

Vijf stappen

Belangrijk is te weten dat je professionele hulp kan zoeken. Dit vraagt veel moed, maar laat tegelijkertijd zien dat je:

  • het beste voorhebt met je kind
  • je weet dat er een probleem is
  • je verantwoordelijkheid opneemt
  • wil dat het goed gaat met je gezin
  • je verbetering wil

Je kan voor advies terecht bij je arts, je verpleegkundige, een centrum voor algemeen welzijnswerk, 1712 of het vertrouwenscentrum kindermishandeling in je provincie.

Welke effecten heeft het gebruik van geweld als straf?

  • Je kan je kind lichamelijk kwetsen. Zeker het schudden van kinderen kan grote gevolgen hebben. 
  • Op langere termijn leiden straffen in de vorm van geweld tot meer angstige kinderen en tot emotionele problemen (bv. laag gevoel van eigenwaarde).
  • Het geven van een tik of slaan kan soms direct effect opleveren. Je kind stopt met doen wat niet mag. Toch leer je je kind niet wat het wel moet doen, wat je van hem verwacht.
  • Je kind leert dat:
    • geweld is toegestaan tussen mensen.
    • er een verband is tussen liefde en geweld.
    • iemand die macht heeft over jou je mag slaan of fysiek/emotioneel pijn mag doen.
  • Wat doet het met jou als ouder?
    • Je voelt je slecht of schuldig.
    • Je gebruikt in de toekomst misschien nog sneller geweld bij het straffen.
    • In gezinnen waar ouders vaak schreeuwen en dreigen, blijven kinderen vaker uitdagend gedrag stellen. De sfeer voor jou en het gezin wordt negatief.
  • Wat doet het met de relatie tussen jou en je kind?
    • Je kind leert bang te zijn voor jou.
    • Je kind voelt weinig vertrouwen.

Wat als je toch heftiger reageerde dan je wou?

Veel ouders voelen zich van slag en schuldig. Er zijn een aantal dingen die je dan kan doen.

  • Je kan je verontschuldigingen aanbieden aan je kind, hoe klein je kind ook is. Kinderen mogen weten dat ouders ook fouten maken.
  • Daarnaast is het belangrijk dat je uitzoekt hoe je met het gedrag van je kind in de toekomst kan omgaan. Misschien helpt het om even uit de kamer te gaan als je je heel boos voelt, misschien kan je bespreken met je partner hoe die een situatie aanpakt, …