Pijn in de borst


Borstabces

Een onbehandelde of onjuist behandelde borstontsteking kan leiden tot een abces. Een abces is een ernstige aandoening. Het is een opeenhoping van etterig vocht en veroorzaakt een plaatselijke maar zeer pijnlijke zwelling in de borst.

Bij het vermoeden van een borstabces, raadpleeg onmiddellijk de arts.

  • Een abces wordt gedraineerd of chirurgisch verwijderd. De behandeling houdt ook antibioticatherapie en veel rust in.
  • Borstvoeding kan zonder problemen verder gezet worden aan de borst die niet aangetast is.
  • Als de arts beslist dat de moeder tijdens de behandeling niet mag aanleggen aan de borst met het abces, dient voorkomen te worden dat de borst gestuwd geraakt.

Tijdens en na de behandeling kan je verpleegkundige of een lactatiekundige begeleiding geven, om een herhaling van een borstontsteking/abces te helpen voorkomen en om desgewenst de borstvoeding af te bouwen.

Borstontsteking (mastitis)

Mastitis of borstontsteking is een ontstekingsreactie in de borst, die al dan niet gepaard gaat met een infectie. 

Symptomen

  • vermoeidheid
  • hoofdpijn
  • gevoelige plekken in de borst
  • pijnlijke, rode, harde zone in de borst
  • grieperig gevoel met koorts

Oorzaken

  • de baby drinkt de borst onvoldoende leeg
  • minder voedingen geven (bv. een borstvoeding wordt vervangen door een flesvoeding)
  • te lange periode tussen de voedingen, waardoor de borst gestuwd is
  • stress of pijn die de melk minder goed doet stromen 
  • wijziging van het ritme van de voeding (bv. nachtvoeding valt weg)
  • gevolg van een infectie
  • een schimmelinfectie

Een borstontsteking kan al voorkomen als de baby enkele weken is, maar ook op eender welk moment van de borstvoedingsperiode.

Advies

  • Je hoeft niet te stoppen met borstvoeding. Het is net nu belangrijk dat je borst goed leeg gedronken (of gekolfd) wordt.

Tijdens de borstvoeding:

  • Als je baby eerst aan de pijnlijke kant drinkt, wordt die goed geledigd.
  • Bij wisselende houdingen maakt de baby de borst het best leeg.

Voor en na de borstvoeding:

  • Hulp in het huishouden of voor de verzorging van de andere kinderen zorgt voor extra rust.
  • Warme kompressen of een warme douche voor de voeding doen de melk beter stromen. Koude kompressen verlichten na de voeding de pijn.
  • Een goede hygiëne is van groot belang.
  • Druk op de pijnlijke borst is te vermijden, bv. van knellende kleding.

Blijft het voeden te pijnlijk of verbeteren de klachten niet, raadpleeg dan een arts. Mogelijk zal hij antibiotica voorschrijven. Er zijn voldoende antibiotica op de markt die veilig gebruikt kunnen worden bij borstvoeding.

Spruw

Spruw of Candida albicans is een gistinfectie. Alle informatie voor een baby met spruw, vind je bij Gezondheid en vaccineren > Ziek? > Schimmel-en gistinfecties > Spruw.

Mogelijke symptomen bij een borstvoedende mama

  • rode tepels
  • pijnlijke tepels
  • branderig gevoel aan de tepels
  • beschadigingen of kloven aan de tepel
  • witte stippen in de huidplooien van de tepel, die niet kunnen weggewreven worden
  • ernstige jeuk ter hoogte van de tepels
  • de huid van de tepel en tepelhof wordt glad en is gespannen, soms wordt ze glanzend of schilferig
  • stekende pijn in de borst, vooral tijdens en na het voeden. Deze pijn kan uitstralen naar schouders en rug. Dan zit spruw in de melkkanaaltjes. Dit is vaak het gevolg van een eerdere lokale Candida-infectie aan de tepel of kan volgen op een borstontsteking. Vaak is de melkproductie tijdens een schimmelinfectie in de borst lager. Toch is ook dit geen reden om te stoppen met de borstvoeding.
  • soms zijn er geen uiterlijke of voelbare  tekenen

Oorzaken

  • verminderde weerstand of stress
  • zwangere vrouwen zijn vatbaarder voor schimmelinfecties
  • verstoorde of onevenwichtige suikerspiegel zoals bij diabetes of en onevenwichtige voeding, rijk aan enkelvoudige suikers.
  • medicatie:
    • hormoonpreparaten waaronder de anticonceptiepil of steroïden (gebruikt bij astma) 
    • na het gebruik van antibiotica is het evenwicht in de darmen verstoord en krijgen schimmels de kans om overmatig te groeien.
  • onvoldoende hygiëne: zoogkompressen die niet vaak genoeg vervangen worden. Een vochtige, warme omgeving is de ideale plaats voor gisten om te ontwikkelen.

Besmetting

  • Een baby kan tijdens de geboorte besmet raken in het geboortekanaal, als de moeder  een vaginale infectie heeft.
  • Besmetting is ook mogelijk via de tepels bij borstvoeding. In dat geval zie je vaak dat kind en moeder elkaar telkens weer besmetten. Het is daarbij goed mogelijk dat ze niet tegelijkertijd symptomen vertonen.
  • Slechte handhygiëne: een baby kan ook spruw krijgen via de handen van verzorgers.
  • Een moeder kan zichzelf besmetten (bv. door onvoldoende handhygiëne bij een vaginale schimmelinfectie).
  • Partners kunnen een schimmelinfectie op elkaar overdragen tijdens seksueel contact.

Behandeling

  • Bij vermoeden van spruw is het noodzakelijk een arts te consulteren voor verdere behandeling en opvolging. 
  • In geval van borstvoeding worden zowel moeder als kind behandeld ook al zijn er maar bij één van hen tekenen.  Dit is noodzakelijk omdat ze anders elkaar blijven besmetten. 
  • Aangezien een schimmelinfectie ook via seksueel contact kan worden doorgegeven, is het mogelijk dat je partner ook behandeld moet worden.
  • De arts zal een schimmelwerend of schimmeldodend lokaal middel voorschrijven dat wordt aangebracht in het mondje van het kind en op de tepel bij de moeder.
  • Bij een hardnekkige of weerkerende infectie is lokale behandeling onvoldoende en is een orale medicatie nodig.
  • Om de terugkeer van de infectie te voorkomen moet de behandeling volledig worden gevolgd, zoals de arts heeft voorgeschreven. Bij te vroeg stoppen kan een heropflakkering zich voordoen. Bij te lang behandelen verhoogt de kans op ontwikkelen van resistente kiemen.
    Antibiotica nemen ter behandeling van een schimmelinfectie heeft geen zin.
  • Aangezien er steeds meer resistentie voorkomt tegen de bestaande geneesmiddelen, wordt gezocht naar alternatieve behandelingswijzen. Zo worden gentiaanviolet, propolis, grapefruitzaad extract, azijn, appelazijn kokosnootolie en andere essentiële oliën in praktijk wel eens gebruikt voor de behandeling van schimmelinfectie. Soms wordt aangeraden dat moeder en kind probiotica nemen. Er is echter meer en degelijk onderzoek nodig naar de efficiëntie en naar de veiligheid van deze behandelingsmethodes.

Aanleggen

Het aanleggen bij spruw kan erg pijnlijk zijn. Volgende tips kunnen je helpen bij het aanleggen:

  • Leg de baby eventueel vaker aan en korter.
  • Voed de baby eerst aan de minst pijnlijke kant.
  • Verbreek eerst zachtjes de zuigkracht om de baby van de borst te halen.
  • Spoel na elke borstvoeding je tepels af met water en laat ze aan de lucht drogen.

Afkolven

In de periode dat moeder en kind behandeld worden, kan vers afgekolfde moedermelk zonder risico aan de baby gegeven worden.

  • De moedermelk die tijdens een periode van een candida-infectie wordt afgekolfd, wordt best niet bewaard of ingevroren.  Invriezen doodt de schimmel niet. In theorie bestaat er een risico dat de baby terug besmet wordt als hij na de behandeling deze moedermelk drinkt.
  • Wetenschappelijke studies wijzen op de mogelijkheid om moedermelk te verhitten (tot net onder het kookpunt) om nadien in te vriezen. De schimmel wordt dan vernietigd, maar ook een aantal levende beschermende stoffen gaan hierdoor verloren.
  • Reinig en steriliseer dagelijks het afkolfapparaat.

Preventie

De candida albicans is een sterke gist die in verschillende omgevingen kan overleven. Daarom is het belangrijk om op de hygiëne te letten en zo veel mogelijk besmettingsbronnen schoon te maken of te vermijden.

  • Was vaak de handen: voor en na het voeden, na het verzorgen en verluieren van de baby,...
  • Laat je tepels goed aan de lucht drogen na de voeding. Vermijd bij een schimmelinfectie het inmasseren van een druppel moedermelk op de tepel.
  • Gebruik zo weinig mogelijk zeep of gebruik alleen zure zeep (zeep met een Ph zuurtegraad lager dan 7).
  • Vervang zoogkompressen minstens na elke voeding. Katoenen zoogkompressen moeten na gebruik gedurende 5 minuten uitgekookt worden.
  • Was je beha liefst op 60 °C en doe dagelijks een proper gewassen beha aan.
  • Steriliseer dagelijks fopspenen, borstschelpen, tepelhoedjes en hulpmateriaal van het afkolfapparaat.
  • Reinig het speelgoed dat in aanraking komt met het mondje van de baby grondig en met heet water (bv. in de vaatwas op 60°). 

Stuwing

Drie tot vijf dagen na de bevalling zal elke moeder aan haar borsten voelen dat de melkproductie goed op gang komt. Haar borsten worden zwaarder en zijn soms erg gespannen. Deze spanning in de borsten is niet alleen te wijten aan de melkproductie, maar ook aan een hogere doorbloeding van de weefsels en meer lymfevocht in de borst. Soms voelen de borsten daarbij pijnlijk aan en is er een licht verhoogde lichaamstemperatuur en/of hoofdpijn. 

Stuwing is volkomen normaal en tijdelijk van aard.

  • Als stuwing later ook nog optreedt, wijst dit meestal op het onvoldoende leegmaken van de borst, bv. omdat de moeder een voeding uitstelt of slechts 1 borst per voeding aanbiedt, de baby 's nachts langer slaapt, de baby onvoldoende efficiënt drinkt,... Dit kan gepaard gaan met koorts en ernstig gezwollen, soms glanzende borsten die pijnlijk zijn bij aanraking. Dit kan evolueren tot een borstontsteking.

Volgende raadgevingen kunnen de pijn bij stuwingproblemen verlichten en uiteindelijk het evenwicht tussen vraag en aanbod herstellen:

  • Baby's eten best op verzoek en worden graag vaak aangelegd.
  • Tepel en tepelhof kunnen soepel gemaakt worden door te masseren en door manueel wat melk af te kolven voor het aanleggen.
  • Een correcte en wisselende drinkhouding is een kwestie van oefening.
  • Verlicht de pijn door:
    • een bh te dragen die niet knelt, maar wel goed ondersteunt.
    • een warme douche of kompres vóór het voeden of een koude erna.

Toeschietreflex

Het ritmisch zuigen van de baby stimuleert de zenuwuiteinden aan de tepel en het tepelhof. Dit zorgt ervoor dat er signalen gestuurd worden naar de hersenen, die op hun beurt opdracht geven om de melkklieren te doen samentrekken. Hierdoor wordt de melk vanuit de melkklieren in de melkkanalen gestuwd en begint de melk te stromen. Dit noemen we de toeschietreflex.

Soms kan een toeschietreflex erg pijnlijk aanvoelen, zeker wanneer dit gepaard gaat met een overvloedige melkproductie. Deze pijn doet zich meestal voor aan het begin van de voeding, op het moment dat het zuigpatroon van de baby verandert en het snelle oppervlakkige zuigen evolueert naar:

  • ononderbroken zuigen
  • ongeveer 1 keer per seconde
  • zuigen, slikken en ademen wisselen elkaar af

Ook tijdens de borstvoeding kan een toeschietreflex aan beide borsten optreden. Ook tussen de voedingen door, op een moment dat de moeder aan de baby of aan de borstvoeding denkt, kan de melk beginnen stromen in de melkklieren.

Mogelijke signalen

  • gevoel van volle gespannen borsten
  • tintelend gevoel in de borsten
  • melk lekt uit de borst
  • de baby verslikt zich aan de borst

Advies

  • Vaker aanleggen, zorgt voor een aangenamere borstvoeding. 
  • Door slechts 1 borst per voeding te geven kan de melkproductie wat verminderen en de toeschietreflex minder pijnlijk worden. Wanneer de melkproductie zodanig vermindert, dat de baby niet meer tevreden is met 1 borst per voeding, biedt je opnieuw 2 borsten aan.
  • Een ontspannen houding bevordert de borstvoeding
  • Eens wisselen van houding houding, bv. waarbij de melk tegen de zwaartekracht in moet stromen zoals in ruglig, zijlig of achterover leunend met kussens in de rug kan soms een oplossing zijn. 

Meestal verdwijnt de pijn tijdens het toeschietreflex spontaan binnen de drie maanden na de geboorte. In zeldzame gevallen kan het nodig zijn om een pijnstiller te nemen. Bespreek dit met je arts.

Verstopt melkkanaal

Een verstopt melkkanaal ontstaat door het opstapelen van melk op de plaats waar de verstopping zich situeert. Het niet goed leegdrinken van de borst door een verkeerde aanlegtechniek is hier meestal verantwoordelijk voor.  Andere oorzaken zijn bv. overproductie, een melkblaar, een druk op de borst door strakke kledij of door met een vinger op de borst te drukken tijdens het voeden, ... Sommige moeders ontbloten hun borst door hun beha of topje naar boven te schuiven. Ook dit kan een knelling geven bovenop de borst.

Mogelijke symtomen

Bij een verstopt melkkanaal heeft de moeder last van een pijnlijke, gezwollen en harde plek op de borst. Soms ziet de huid op deze plek ook lichtjes rood. Sommige vrouwen hebben er herhaaldelijk last van. Een verstopt melkkanaal kan evolueren naar een borstontsteking. 

Advies

Vaak verdwijnt de verstopping spontaan binnen 24 à 48 uur en is er geen behandeling nodig. Het herstelproces kan worden bevorderd door

Tijdens de voeding:

  • Een correcte en wisselende drinkhouding is een kwestie van oefening.
  • Masseer de borst voor en tijdens een borstvoeding voorzichtig in de richting van de tepel.
  • Borstcompressie kan helpen om het verstopte melkkanaal goed te draineren. Op het moment dat de baby zuigt, omvat je je borst stevig en zo dicht mogelijk bij de ribbenkast. Je mag gerust wat druk uitoefenen, zolang het maar geen pijn doet. Wanneer de baby stopt met zuigen, laat je de druk weg. Je kan je hand nu eventueel een beetje verplaatsen en zodra de baby weer zuigt, de druk verhogen op een andere plaats, maar steeds dichtbij de borstkas en dus achter de gevulde melkklieren. Deze techniek zorgt ervoor dat de melk sneller zal stromen en de klieren beter geledigd worden.
  • Als je de baby eerst de pijnlijke borst aanbiedt, zuigt hij krachtig en worden de kanaaltjes goed geledigd.
  • Een baby die vaker drinkt, zal minder honger hebben en rustiger zuigen.
  • Regelmatig van houding wisselen zorgt voor een betere lopende borstvoeding.  

Voor en na de voeding:

  • Rust voldoende.
  • Zorg voor warmte (voor het voeden) en eventueel koude (na het voeden) aan de borsten.

Wees alert voor een borstontsteking.