Je relatie na de komst van een kind

Als er een baby bijkomt in je gezin, verandert je hele leven. Ook als koppel kom je voor heel wat uitdagingen te staan. Pauline Verhelst is klinisch psycholoog en systeemtherapeut (in opleiding). 

Aan de UGent deed ze onderzoek rond koppeldynamieken bij postpartumdepressie en angst. In de praktijk begeleidt ze vooral koppels tijdens de perinatale periode. Ze neemt ons mee in haar ervaringen rond die eerste jaren postpartum en de invloed van conflicten en spanningen op koppels.

"Wat je zelf van thuis uit meekreeg - en wat je als waardevol of net minder fijn ervaarde - kan sterk verschillen van wat je partner meebrengt. Door samen stil te staan bij die verschillen en ze expliciet te maken, kunnen koppels bouwen aan een gedeeld gezinswaardenkader, opgebouwd uit stukjes van beide partners."

"Veel prille ouders schrikken wanneer ze merken dat ze vaker ruzie maken. Nochtans zijn conflicten op zich niet schadelijk. Wat er onder andere toe doet, is hoe koppels met die conflicten omgaan. Onderzoek toont aan dat het vooral de kwaliteit van de conflicten, en niet zozeer het aantal conflicten is dat bepalend is voor relationeel welzijn."

"Minder helpend zijn conflicten die vertrekken vanuit beschuldigingen, veralgemeningen en defensiviteit: “jij doet nooit iets” of “het ligt altijd aan jou”. In zulke patronen ontstaat snel een ik-tegen-jij-dynamiek, waarbij luisteren plaatsmaakt voor verdedigen. Meer constructieve conflicten vertrekken vanuit een wij-perspectief. Partners die kunnen benoemen wat een situatie met hen doet, die bereid zijn hun eigen aandeel te onderzoeken en elkaars perspectief echt te begrijpen, slagen er vaker in om tot herstel te komen. Wat soms kan helpen is om vooraf samen een ‘stopwoord’ te installeren voor momenten waarop gesprekken escaleren - een eenvoudig, soms ludiek woord dat kan helpen om spanning te doorbreken."

"In de praktijk zie ik enkele thema’s vaak terugkomen waar ouders ruzie over maken. Taakverdeling is er een van: wie doet wat, en voelt dat eerlijk voor beide partners? Familie vormt een tweede spanningsveld: hoeveel ruimte krijgt de (schoon)familie in het (nieuwe) gezin? Daarnaast zijn er verschillen in opvoedingsideeën, bijvoorbeeld rond troosten of slaap. Tot slot worstelen veel ouders met vragen rond identiteit en vrije tijd: wie mag ik nog zijn naast mijn rol als ouder?"

"Het is belangrijk om te benadrukken dat conflicten rond die thema’s geen teken zijn dat er iets misloopt in de relatie. Ze wijzen er vaak op dat partners vanuit verschillende perspectieven, waarden of ervaringen naar dezelfde situatie kijken. Conflicten kunnen dan begrepen worden als een signaal dat er afstemming nodig is, niet als bewijs van een slechte relatie. Een nieuwsgierige houding - proberen te begrijpen hoe je partner naar de situatie kijkt en wat voor je partner belangrijk is - helpt koppels vaak meer vooruit dan de zoektocht naar wie er het grote ‘gelijk’ heeft."

“Vóór de komst van een kind hebben partners doorgaans meer tijd en mentale ruimte om te herstellen na spanning of conflict. Eens er een baby is, neemt de uitputting sterk toe. Slaaptekort weegt zwaar, en bij de partner die bevallen is spelen daarnaast ook hormonale veranderingen een rol, wat emoties intenser kan maken. Dat alles samen vraagt veel draagkracht."

"Wanneer die draagkracht onder druk staat, wordt het moeilijker om je in te leven in de ander. Conflicten houden dan vaker langer aan en verlopen minder constructief. Bovendien is er simpelweg minder tijd en ruimte om samen stil te staan bij wat er gebeurd is en om achteraf opnieuw verbinding te maken. Dat maakt dat spanningen sneller kunnen blijven hangen, ook wanneer de intentie om het goed te doen er wel degelijk is.”

“In die eerste maanden speelt vermoeidheid vaak een centrale rol. Slaaptekort maakt mensen prikkelbaarder en verkleint de ruimte om grote emoties te hanteren. Het kan daarom helpen om al op voorhand na te denken over hoe je voldoende rust kan installeren voor beide partners. Dat kan betekenen dat je je omgeving actief betrekt of hulp durft te vragen."

"Soms vraagt dat ook om heilige huisjes in vraag te stellen. Het taboe op apart slapen bijvoorbeeld berust nog vaak op het idee dat ‘goede partners samen slapen’, terwijl slaap in de eerste maanden een cruciale basisvoorwaarde is om het vol te houden. Het is dus helemaal oké om te experimenteren met wat voor jullie werkt."

"Probeer daarbij minder te vertrekken vanuit hoe het zou moeten en meer vanuit wat in jullie specifieke situatie helpend is. Durf uit te proberen, bij te sturen en te behouden wat werkt, zonder je daarvoor te moeten verantwoorden. Wat telt, is dat jullie als koppel voldoende draagkracht creëren om met de intensiteit van die eerste periode om te gaan.”

"Veel ouders zijn bang om ruzie te maken in het bijzijn van hun kind. Nochtans mogen kinderen zien dat meningsverschillen bestaan en dat die op een respectvolle manier kunnen worden uitgepraat. Wanneer ouders in staat zijn om na een conflict opnieuw tot herstel en verbinding te komen, biedt dat zelfs een belangrijk leermoment voor een kind."

"Tegelijkertijd is het belangrijk om te benoemen dat aanhoudende, intense conflicten wel degelijk een negatieve impact kunnen hebben. Jonge kinderen hebben nood aan een omgeving waarin ze zich veilig voelen. Wanneer conflicten zeer frequent zijn en herstel uitblijft, kan dat die basis van veiligheid onder druk zetten, met gevolgen voor zowel de ouder-kindrelatie als de emotionele ontwikkeling van het kind.”

"Hulp zoeken is vooral zinvol als koppels merken dat ze blijven vastlopen in dezelfde conflictpatronen en er alsmaar minder herstel mogelijk is. Als conflicten tussen jullie in beginnen te staan, als je het gevoel krijgt dat je uit elkaar groeit of dat je je niet langer gezien of begrepen voelt door je partner, kan dat een signaal zijn om ondersteuning te zoeken."

"Tegelijkertijd hoeft dat niet meteen professionele hulp te zijn. Voor veel ouders kan het al helpend zijn om te praten met vrienden, familie of andere ouders, of om even afstand te nemen van de situatie. Een wandeling met een vriend(in) of je verhaal delen kan helpen om emoties te laten zakken en opnieuw overzicht te krijgen."

"Als je echter merkt dat die stappen onvoldoende effect hebben en het ondanks pogingen tot verbinding blijft vastlopen, kan professionele begeleiding ondersteunend zijn. Dat hoeft geen langdurig traject te betekenen: soms maken een of enkele gesprekken al een verschil door opnieuw beweging en begrip in de relatie te brengen."

“Als er nauwelijks een sociaal netwerk is, komt de druk voor de zorg voor het kind voornamelijk op de schouders van de ouders terecht. En dat zet vaak een relatie extra onder druk. Als er een groter sociaal netwerk is, kan je meer dingen aan anderen overlaten, waardoor je als koppel iets meer ademruimte krijgt. Het wordt haalbaarder om het ouderschap samen te trotseren.” 

“Een sociaal netwerk is dus heel belangrijk, maar het gaat daarbij niet enkel over vrienden en familie, ook over de gemeenschap. Hoe neemt de gemeenschap ook mee zorg op voor kinderen? In welke mate is er een verhoogde pensioenleeftijd, kunnen de grootouders ingezet worden om te helpen? Zijn er veel crèches in de buurt? Hoe gemakkelijk is het om je kind naar de crèche te brengen? Is er vaderschapsverlof? Dat zijn allemaal dingen waarvoor de gemeenschap verantwoordelijkheid draagt en waardoor ouders zich al dan niet gedragen kunnen voelen.”

“Wanneer een sociaal netwerk - en dan vooral familie - te aanwezig aanvoelt in de eerste jaren, is het belangrijk om daar als koppel bewust mee om te gaan. Tegelijkertijd helpt het om te erkennen dat grootouders vaak handelen vanuit een positieve intentie. Ze willen betrokken zijn, een band opbouwen met hun kleinkind en van betekenis zijn in deze nieuwe fase. Die intentie benoemen kan de deur openen naar een meer afgestemd gesprek. Duidelijke grenzen blijven daarbij wel essentieel. Dat kan bijvoorbeeld door te zeggen: 'Ik zie hoe belangrijk het voor je is om betrokken te zijn, en dat waarderen we. Tegelijk voelen wij als gezin nood aan meer tijd met ons drie.' Wanneer grenzen op die manier worden gecommuniceerd - verbindend én duidelijk - is de kans groter dat ze ook gerespecteerd worden."

"Het is daarbij cruciaal dat partners hierin als team naar buiten treden. Samen afstemmen wat jullie belangrijk vinden en elkaar daarin steunen, versterkt niet alleen de relatie met het netwerk, maar ook de verbondenheid binnen het koppel zelf."

"In de praktijk hoor ik regelmatig dat ouders gevoelens van rouw, jaloezie of uitsluiting ervaren na de geboorte. Ze merken dat hun band als koppel verandert, dat de aandacht verschuift naar de baby en dat er minder ruimte is voor nabijheid en intimiteit. Dat kan verwarrend en pijnlijk zijn, zeker wanneer je dat niet had verwacht."

"Jaloezie of rouw betekenen niet dat je een slechte ouder of partner bent. Het zijn normale gevoelens die bij het prille ouderschap kunnen horen. Wachten tot het vanzelf overgaat is vaak moeilijk vol te houden. Door het gevoel bespreekbaar te maken in een open gesprek met je partner, kan er ruimte ontstaan voor wederzijds begrip." 

"Van daaruit kan je als koppel ook actief zoeken naar manieren om de band van beide partners met het kind te versterken. Dat kan door bewust zorgmomenten te creëren voor de partner die het kind niet gedragen heeft, zodat ook daar verbinding kan groeien. Het verschil in tempo erkennen en samen zoeken naar afstemming helpt koppels vaak om zich opnieuw meer als team te voelen in deze nieuwe fase.”

“Een veelgehoorde zorg bij jonge ouders is het verlies aan intimiteit, en dan vooral seksuele intimiteit. Onderzoek bevestigt inderdaad dat seksuele tevredenheid het eerste jaar na de geboorte gemiddeld daalt. Ook dat is dus heel normaal. Tegelijkertijd is het ook normaal dat het een groot gemis kan zijn als het stukje seksualiteit er even niet (meer) is.”

“Het kan helpen om intimiteit breder te bekijken dan enkel seksualiteit. Intimiteit kent verschillende vormen. Emotionele intimiteit gaat over nabijheid ervaren, gevoelens kunnen delen en je begrepen voelen door je partner. Sociale intimiteit verwijst naar het gevoel dat je samen een sociaal netwerk hebt waarin jullie je allebei goed voelen. Seksuele intimiteit omvat de fysieke vormen van nabijheid, terwijl intellectuele intimiteit draait om elkaar mentaal prikkelen, bijvoorbeeld door samen te reflecteren, ideeën uit te wisselen of diepere gesprekken te voeren. Tot slot is er ook recreatieve intimiteit: samen nieuwe dingen ontdekken en beleven.”

“Wanneer seksualiteit tijdelijk op een lager pitje staat, betekent dat niet dat er geen verbinding meer is. Door aandacht te hebben voor andere vormen van nabijheid - samen praten, lachen, kleine aanrakingen, gedeelde interesses - blijft de relationele temperatuur warm.”

“Voor de partner die bevallen is, speelt ook de relatie met het eigen lichaam een grote rol. Borstvoeding, lichamelijk herstel en voortdurende zorg kunnen maken dat het lichaam niet langer als ‘van jezelf’ voelt. De vraag naar seksualiteit kan dan snel als extra druk ervaren worden. Dat vraagt wederzijds begrip en een bredere kijk op nabijheid.”

“De grootste uitdagingen rond seksualiteit bij prille ouders situeren zich zowel in de externe als in de interne context. De externe context verwijst naar de praktische omstandigheden waarbinnen seksualiteit kan plaatsvinden: tijd, ruimte en privacy. Wat voor de ene ouder geen probleem vormt - een rommelige slaapkamer of een kind dat in de buurt slaapt - kan voor de andere net een belangrijke drempel zijn om in het lichaam te kunnen zakken en seksualiteit toe te laten.”

“Daarnaast speelt ook de interne context een grote rol. Veel ouders geven aan dat hun hoofd voortdurend vol zit met to-do’s, verantwoordelijkheden en mentale belasting, wat het moeilijk maakt om echt aanwezig te zijn in het moment en ruimte te maken voor verlangen. Die combinatie van externe en interne druk zorgt ervoor dat seksualiteit vaak onder spanning komt te staan.”

“Wanneer de emotionele verbinding tussen partners vermindert door de intensiteit van het ouderschap, is het heel normaal dat ook de seksualiteit afneemt. Ik gebruik daarom vaak het beeld van de temperatuur: zit je als koppel in een warm bad waarin seksualiteit kan ontstaan, of is het klimaat te koel?”

“In dat kader zijn micromomenten van verbinding cruciaal. Kleine gebaren - een aanraking, een geïnteresseerde vraag, even echt contact maken - helpen om dat warme klimaat te behouden. Het voorspel begint niet op het moment dat je samen in bed ligt, maar in de manier waarop partners tijdens de dag met elkaar verbonden blijven. Als die kleine momenten wegvallen, wordt de stap naar seksualiteit vaak veel groter. Door te blijven spelen en contact te houden, vergroten koppels de kans dat intimiteit opnieuw vanzelf kan groeien.”

"Gesprekken vernauwen zich in deze fase vaak tot praktische zaken, wat heel begrijpelijk is. Toch maakt het een verschil om daarnaast ook ruimte te blijven maken om positieve ervaringen en observaties te delen. Elkaars inzet blijven zien en benoemen helpt om het teamgevoel te versterken. Koppels die erin slagen om niet uitsluitend te focussen op wat ontbreekt, maar ook op wat wél gebeurt, ervaren doorgaans meer verbondenheid. Eenvoudige, laagdrempelige momenten van samenzijn creëren - zonder verwachtingen over wat er precies moet gebeuren - helpt om opnieuw in te tunen op elkaar." 

"Daarnaast is het belangrijk dat partners ook ruimte blijven maken voor activiteiten buiten de relatie. Door jezelf te blijven voeden als individu, kan je mogelijk met meer energie en mildheid aanwezig zijn in de partnerrelatie."

“Aan jonge ouders die zich afvragen of hun relatie nog ‘normaal’ verloopt na de komst van een kind, wil ik vooral meegeven dat verandering erbij hoort. Het is normaal om het gevoel te hebben dat alles verschuift en dat de relatie er anders uitziet dan voordien. Dat betekent niet dat er iets misloopt, maar dat jullie samen in een nieuwe ontwikkelingsfase zijn beland. Dat mag gepaard gaan met gevoelens van verlies en verdriet om wat verandert, én hopelijk ook met veel verwondering, plezier, en nieuwe vormen van nabijheid. Deze fase nodigt uit om elkaar opnieuw te leren kennen en te herontdekken - spannend, maar eigenlijk ook enorm mooi."