Als er een baby bijkomt in je gezin, verandert je hele leven. Ook als koppel kom je voor heel wat uitdagingen te staan. Pauline Verhelst is klinisch psycholoog en systeemtherapeut (in opleiding). Aan de UGent deed ze onderzoek rond koppeldynamieken bij postpartumdepressie en angst. In de praktijk begeleidt ze vooral koppels tijdens de perinatale periode. Ze neemt ons mee in haar ervaringen rond die eerste jaren postpartum en de invloed ervan op koppels.
Wat kunnen ouders verwachten in de eerste maanden na de geboorte op het vlak van relatietevredenheid?
“Uit onderzoek weten we dat de relatietevredenheid bij de meeste koppels geleidelijk afneemt na de komst van een kind. Dat klinkt alarmerend, maar die vaststelling vraagt nuance. Het gaat doorgaans om een lichte daling, geen abrupte breuk, en bovendien is er veel variatie tussen koppels."
"Interessant is dat studies een tijdelijke stijging in relatietevredenheid aantonen rond het derde trimester van de zwangerschap, vaak rond dertig weken. In die fase voelen veel koppels zich sterk verbonden met elkaar. De zwangerschap is zichtbaar, de omgeving reageert vaak warm en ondersteunend, en er is een groeiend gevoel van zekerheid dat het kind gezond zal zijn."
"Biologisch spelen hormonale veranderingen - zoals verhoogde oxytocine- en dopamineniveaus bij de zwangere partner - een rol, maar ook psychologisch is dit een periode van gezamenlijke voorbereiding en gedeelde betekenis."
"Na de geboorte verandert het emotionele klimaat vaak bij prille ouders. Slaaptekort, verhoogde stress en de intensiteit van de zorg voor een baby wegen op het dagelijkse functioneren. De relatietevredenheid daalt dan vaak, met een relatief ‘laagtepunt’ rond zes maanden postpartum. Dat moment valt samen met een terugkeer naar werk voor veel ouders en een afname van informele steun: waar er vlak na de geboorte vaak veel hulp wordt aangeboden, valt die steun na enkele maanden geleidelijk weg."
“Daarnaast beginnen de nieuwe rolverdelingen zich ook duidelijker af te tekenen en beginnen de eventuele ergernissen daarover zich meer de kop op te steken. Wat vroeger vanzelfsprekend was, moet opnieuw onderhandeld worden. Die combinatie kan verklaren waarom spanningen in deze fase zo vaak voorkomen. Ze wijzen dus niet op een slechte relatie, maar op een relatie die zich moet aanpassen aan een fundamenteel nieuwe realiteit."
Hoe kan je je als koppel het best voorbereiden op een baby?
"Het kan helpen om samen expliciet stil te staan bij de dagelijkse organisatie: welke taken maken vandaag deel uit van jullie leven, en hoe zal dat veranderen eens er een baby is? Onderzoek toont aan dat ouders in de babytijd gemiddeld zo’n vijf uur extra per weekdag en tien uur extra per weekenddag besteden aan babyzorg. Dat betekent onvermijdelijk dat er minder tijd overblijft voor andere dingen."
Onderzoek toont aan dat ouders in de babytijd gemiddeld zo'n vijf uur extra per weekdag en tien uur extra per weekenddag besteden aan babyzorg
"Die nieuwe realiteit vraagt dat koppels samen keuzes maken: welke activiteiten of gewoontes laten we tijdelijk los, en wat willen we bewust blijven behouden? Het helpt daarbij om verschillen in voorkeuren expliciet te benoemen. De ene partner vindt het bijvoorbeeld geen probleem om het huishouden uit handen te geven, terwijl dat voor de ander net belangrijk is om zelf te blijven uitvoeren. Hetzelfde geldt voor sociale contacten, hobby’s en vrije tijd. Door daarover vooraf in gesprek te gaan, vergroten koppels de kans om tot een verdeling te komen die voor beiden werkbaar aanvoelt. Uiteraard kan je niet alles op voorhand plannen, maar daarover in gesprek gaan, maakt het voor velen gemakkelijker om er op een later moment naar terug te grijpen."
Welke misverstanden of onrealistische beelden zie je vaak terugkomen bij jonge ouders?
"Een veelvoorkomend misverstand bij jonge ouders is de verwachting dat alles in hun leven en relatie grotendeels hetzelfde zal blijven, met daarbovenop ‘gewoon’ een kind erbij. In de praktijk blijkt dat ouderschap je fundamenteel verandert als mens, en dus ook als partner. Relaties moeten zich dus gaan heruitvinden."
"Ik gebruik daarbij vaak de metafoor van een lievelingsjas. Je kan die jas ooit met heel veel plezier gedragen hebben, maar als je groeit, past die op een bepaald moment niet meer. Je kan blijven proberen je erin te wringen, maar dat kost vooral veel energie en frustratie. Ouderschap vraagt daarom dat koppels samen een nieuwe jas maken: een vorm van samenzijn die past bij wie ze geworden zijn, mét een kind. Daarbij is het waardevol om te kijken welke elementen uit de vorige relatievorm behouden mogen blijven, en welke niet langer passen."
"Koppels die voldoende flexibiliteit kunnen opbrengen om mee te bewegen met die verandering vinden vaak opnieuw hun evenwicht. Als partners echter krampachtig vasthouden aan hoe het vroeger was, is het mogelijk dat er sneller spanningen ontstaan.”
Heeft een tweede of derde kind een andere impact op een relatie dan een eerste?
"Bij een tweede of derde kind ervaren koppels vaak meer vertrouwen in hun ouderschapsvaardigheden. Bij een eerste kind spelen onzekerheden doorgaans sterker: kunnen we dit wel, als ouders én als koppel? Wanneer een koppel de overgang naar het ouderschap bij een eerste kind heeft doorstaan en vervolgens bewust kiest voor een volgend kind, brengt dat vaak meer rust en vertrouwen met zich mee."
"Tegelijkertijd wordt het relationele luik niet eenvoudiger. Met elk bijkomend kind wordt de tijd schaarser en vraagt het meer bewuste inspanning om de partnerrelatie te blijven voeden. In die zin wordt het niet gemakkelijker, maar wel anders: koppels weten beter wat hun te wachten staat, maar moeten hun energie nog gerichter inzetten."
"Dat raakt aan een paradox die vaak in onderzoek naar ouderschap terugkomt. Ondanks het feit dat relatietevredenheid gemiddeld daalt, kiezen veel koppels toch bewust voor een of meerdere kinderen. Die keuze wordt vaak gedragen door zingeving. Kinderen vormen voor veel ouders een krachtige bron van betekenis en richting in het leven. Die zingeving verzacht vaak de relationele uitdagingen en kan, naast de vermoeidheid en stress, ook zorgen voor diepe verbondenheid tussen partners."
Kinderen vormen voor veel ouders een krachtige bron van betekenis en richting in het leven. Die zingeving verzacht vaak de relationele uitdagingen en kan, naast de vermoeidheid en stress, ook zorgen voor diepe verbondenheid tussen partners
Meer weten
Wil je meer weten over hoe je omgaat met spanningen en conflicten in die eerste jaren postpartum? Lees het tweede deel van dit interview, waarin Pauline daar dieper op ingaat.
